Toraks travmaları künt ve penetran olarak iki gruba ayrılır. Künt toraks travmalarının en sık nedeni motorlu araç kazalarıdır. Diğer nedenler ise düşmeler, darp ve patlamaya bağlı blast yaralanmalardır. Penetran toraks yaralanmaları ise ateşli silah yaralanması ve kesici delici alet yaralanması olarak sınıflandırılır. İzole göğüs duvarı yaralanması nadir görülür. En sık intratorasik yandaş patolojiler sırasıyla hemotoraks, hemopnö-motoraks, pnömotoraks ve diyafragma rüptürüdür ¹. Toraks travmaları göğüs duvarı ve torasik kavitenin bir ya da bütün komponentlerini etkileyebilir. Bu komponentler içerisinde yer alan ve etkilenebilme ihtimaline sahip olan yapılar, kemik iskelet (kaburgalar, kalvikula, skapula ve sternum), akciğerler ve plevra, trakeobronşiyal ağaç, özofagus, kalp, intratorasik büyük damarlar ve diyafragmadır ².

Skapula kırıkları ise toraks travmalarında yaygın görülen bir patoloji değildir. Yüksek enerjili travmalarla oluşan kırıklardır. Varlığında, yaralanma şiddeti göz önüne alınarak diğer sistemler dikkatlice değerlendirilmelidir. Başlangıç tedavisi omuzun immobilizasyonudur. Omuz egzersizleri kısıtlanmalıdır. Cerrahi tedavi sık değildir ³. Çalışmamızda, travma hastalarında sık görülmeyen skapula kırıklı hastaları ve eşlik eden diğer yaralanmaları değerlendirmeyi amaçladık.

Ocak 2012 - Aralık 2017 tarihleri arasında kliniğimize başvuran ve skapula kırığı olan travma hastalarının kayıtları retrospektif değerlendirildi. Hastaların demografik ve radyolojik verileri standart veri formuna kaydedildi. Sürekli değişkenler, ortalama ± standart sapma, kategorik değişkenler ise yüzde olarak verildi (Etik kurul tarih ve sayısı: 09/07/2018-272148).

Skapula kırıklı toplam 52 toraks travmalı hasta çalışmaya alındı. Hastaların yaş ortalaması 49,06 ± 18,42 (min-maks: 14-82) idi. Kırk altısı (%88,46) erkek, 6’sı (%11,54) kadındı.

Hastalarda en sık travma oluşum mekanizması araç içi trafik kazasıydı (n :21, %44,2). Diğer nedenler düşme (n :19, %36,5), araç dışı trafik kazası (n :4, %7,7), ateşli silah yaralanması (n :4, %7,7), motorsiklet kazası (n :2, %3,8), iş kazası (n :2, %3,8) idi.

Hastalara eşlik eden en sık patoloji olarak kot kırığı tespit edildi (n :23, %44,2) (Resim 1).

Resim 1: Skapula kırığına eşlik eden kot kırıkları.

Diğerleri ise akciğer kontüzyonu (n :21, %40,4), pnömotoraks (n :13, %25), klavikula kırığı (n :10, %19,2), akciğer laserasyonu (n :5, %9,6), hemotoraks (n :4, %7,7), sternum kırığı (n :3, %5,8), torakal vertebra kırığı (n :12, %23,1), lomber vertebra kırığı (n :3, %5,8), pnömomediastinum (n :2, %3,8) idi. Onbir hastada (%21,1) ise toraks içi ek yaralanma olmadığı görüldü (Grafik 1).

Grafik 1: Skapula kırığına eşlik eden yandaş patolojiler.

Bir hastanın acil serviste, 1 hastanın da yoğun bakımda kaybedildiği tespit edildi.

Toraks travmaları göğüs duvarı ve torasik kavitenin bir ya da bütün komponentlerini etkileyebilir. Bu komponenetler içerisinde yer alan ve etkilenebilme ihtimaline sahip olan yapılar, kaburgalar, klavikula, skapula, sternum, akciğerler, plevra, trakeobronşiyal ağaç, özofagus, kalp, intratorasik büyük damarlar ve diyafragmadır ^2,3. İki ana yaralanma modeli ile karşımıza gelir. Künt yaralanmalar en sık trafik kazaları, penetran yaralanmalar ise kesici delici aletlerle oluşur ⁴. Sunulan çalışmada sakapula yaralanmasının nedeni %92,3 olguda künt yaralanma, %7,7’sinde ateşli silahla penetran yaralanma ile oluşmuştu. Künt toraks travmalarının %70-80'ini motorlu araç kazaları oluşturur ¹. Çalışmamızda, skapula kırıklarına neden olan en sık torasik travma nedeni araç içi trafik kazası idi.

Toraks travmalarında skapula kırıkları yaygın değildir. Önemi, yüksek enerjili güçlerle meydana gelebilecek kırıklar olduğu için yandaş yaralanma insidansının yüksek olmasıdır. Yandaş yaralanma oranı %75-100 civarındadır. En yaygın yandaş yaralanmalar ise kafa, göğüs ve abdomendir. Bu hastalarda skapula çevresinde ağrı vardır. Hassasiyet, şişlik, ekimoz, ve kırıkla alakalı krepitasyon çoğunlukla vardır. Kırıklar çoğunlukla skapulanın boyun ve gövde kısmına lokalizedir ⁵.

Skapula kırıklı hastaların %30'undan fazlası değerlendirmenin ilk aşamalarında ihmal edilir. Skapula kırığı varlığında yaralanma şiddeti de göz önüne alınarak diğer sistemler dikkatlice değerlendirilmelidir. Başlangıç tedavisi omuzun immobilizasyonudur. Omuz egzersizleri kısıtlanmalıdır. Cerrahi tedavi sık değildir. Glenoid, akromion, korakoidi içeren kırıklarda açık redüksiyon ve internal fiksasyon gerekebilir. Skapulotorasik ayrılma ise yelken omuz olarak ta isimlendirilen yine çok nadir görülen bir durumdur. Bu yaralanmada çok güçlü germe kuvvetleri tarafından skapula ve omuzun diğer yapıları torakstan uzağa itilir. Kol ve omuzun kas, vasküler ve sinir komponentleri ciddi bir şekilde olaya karışır. Fizik muayenede omuz bölgesinde önemli derecede hematom ve ödem vardır. Nörolojik defisitler, omuzun distalinde motor fonksiyon ve duyu kaybını içerir. Kol nabızları, aksiler arter trombozundan dolayı azalmış ya da kaybolmuştur. Bu tahrip edici yaralanma için spesifik bir medikal tedavi geliştirilmemiştir. Cerrahi tedavi nadiren endikedir. Eğer nörovasküler bütünlük ve fonksiyonlar yeterince korunmuşsa omuz için cerrahi fiksasyon yapılabilir. İleri derecede harabiyet gelişen bazı hastalara ampütasyon yapılması bir diğer tedavi şeklidir ^1,5. Çalışmamızda, böyle bir patoloji tespit edilmedi.

En sık karşılaşılan toraks patolojileri kot kırığı, klavi-kula kırığı, sternal kırık, akciğer kontüzyonu, pnömotoraks, hemotoraks, hemopnömotoraks ve diyafragma rüptürüdür ¹. Kot kırıkları, toraks travmalarında en sık rastlanan patolojilerdir. 4-10’uncu kaburgalar en sık kırılan kaburgalardır. Hastalar genelde inspiratuvar göğüs ağrısı ve kırık kaburga ya da kaburgalar üzerinde bir rahatsızlık tarif ederler. Fizik muayenede kırık bölgesinde krepitasyon ve hassasiyet görülür. Bu duruma akciğer kontüzyonu, pnömotoraks, hatta hemotoraks eşlik edebilir ⁵. Çalışmamızda, skapula kırığına eşlik eden en sık yandaş yaralanma kot kırığı iken, en sık intratorasik patoloji akciğer kontüzyonu ve pnömotoraks idi.

Klavikula kırıkları, omuz kavşağı bölgesindeki en sık yaralanmalar içerisindedir. Travmalarındaki yaygın mekanizmalar; direkt kemik şaftına olan darbeler, kol açıkken uzanmış bir elin üzerine düşme ve omuza karşı direkt yana düşüşlerdir. Klavikula kırıklarının yaklaşık %75-80'i kemiğin orta 1/3'ünde oluşur ⁶. Çalışmamızda, skapula kırığı olan hastaların %19.2’de klavikula kırığı olduğu görüldü.

Sternal kırıklar, çoğunlukla mortolu araç kazaları nedeniyle oluşur. Kemiğin 1/3 üst ve orta kısmı en sık etkilenen kısımlardır. Genelde transvers olarak etkilenir. Hastada etkilenen bölgede ağrı vardır. İnspiratuvar ağrı ya da dispne hissi olabilir. Fizik muayenede hassasiyet ve şişlik mevcuttur. Kırık çevresinde ekimoz görülebilir. Elle muayenede, kırık hattı palpe edilebileceği gibi krepitasyonlar da alınabilir. Yandaş yaralanma hastaların %55-70’inde görülür. En yaygın yandaş yaralanmalar kot kırıkları, uzun kemik kırıkları, kapalı kalp yaralanmasıdır ^1,3,7. Çalışmamızda, skapula kırığına eşlik eden sternum kırık oranı %5.8 idi.

Sonuç olarak, toraks travmaları her ne nedenle olursa olsun, travma şiddetindeki yükseklik, yandaş organ yaralanma oranı yüksekliği ve mortalite artışı ile birliktelik gösterir. Skapula kırıkları toraks yaralanmaları içerisinde nadir görülür, yüksek enerjili travmalar sonucu oluştuğundan eşlik eden önemli yaralanmaların oranı yüksektir. Bu hastalar eşlik edebilecek toraks içi ek yaralanmalar açısından da değerlendirilmeli ve skapula kırığı varlığında dikkatli bir hasta yönetimi uygulanmalıdır.