Perkütan böbrek biyopsisi, 1951 yılında keşfedilmiş ve o zamandan beri nefroloji klinik tanı pratiğinin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir¹. Minimal invaziv ve komplikasyon oranı düşük olması nedeniyle perkütan böbrek biyopsisi ilk tercih olarak günümüzde kolaylıkla uygulanmaktadır².

Literatür incelendiğinde yapılan çalışmalara göre böbrek biyopsisi sonuçlarında en sık karşılaşılan patoloji glomerülonefritlerdir³. Türkiye’de yapılan çalışmalarda değişik sonuçlara varılsa da çoğunlukla en sık rastlanan patoloji yine primer glomerülonefritlerdir⁴. Glomerülonefritlerin histolojik tipleri coğrafi yerleşim, yaş ve etnik grup gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak değişiklik göstermektedir^5-6. Ülkemizin değişik bölgelerinde yapılan çalışmalarda da farklı sonuçlar elde edilmiştir^7-8.

Bu çalışma ile bölgemizde yapılan perkütan böbrek biyopsisi endikasyonlarını, hangi yaş aralığında yapıldığını, cinsiyete göre dağılımını, patoloji sonuçlarında en sık hangi tanılara varıldığını, bu verilerin ülke geneli ve literatürdeki diğer yayınlar ile karşılaştırmasını ve sonuçta elde edilecek bilgiler ışığında gelecekte yapılması planlanan biyopsilere faydalı olabilecek verilere ulaşmayı hedefledik.

Çalışmamız merkezimiz nefroloji kliniğinde 2006-2016 yılları arasında böbrek biyopsisi yapılmış olan ve dosya kayıtları Nefroloji Bilim Dalı’nda (BD) bulunan 217 hasta üzerinde retrospektif olarak yapıldı. Onyedi hasta dosyalarında yeterli veriye ulaşılamadığı için çalışma dışı bırakıldı. Toplam 200 hasta çalışmaya dahil edildi. Hasta dosyalarına hastane otomasyonu ve arşiv aracılığı ile ulaşıldı ve her birinin;

a) Demografik verileri (yaş, cinsiyet ve özgeçmiş),
b) Laboratuvar bulguları (tam idrar tahlili, idrarda 24 saatlik protein ölçümü, hemogram, üre, kreatinin, GFH, albümin, total protein, AST, ALT, sodyum, potasyum, kalsiyum, klor, trigliserid, HDL, LDL, PT, APTT, INR)
c) Biyopsi endikasyonları,
d) Histopatolojik renal biyopsi sonuçları,
e) Biyopsi sonrası komplikasyon gelişme durumu kaydedildi.

Böbrek biyopsileri Nefroloji ve girişimsel radyoloji tarafından USG eşliğinde otomatik biyopsi iğneleri kullanılarak yapılmıştır. Tüm olguların biyopsi örnekleri Patoloji Ana Bilim Dalı tarafından değerlendirilmiştir. Biyopsi örnekleri ışık mikroskopu ve immünfloresan yöntemiyle incelendi. Işık mikroskopu ile glomerüller, tubüller, interstisyum ve damarlar değerlendirildi. Glomerüllerde kresent, hyalinizasyon, skleroz, periglomeruler fibrozis oluşumu, tübüler atrofi, interstisyel fibrozis ve inflamasyon, damar duvar kalınlığı incelenmiştir. İmmünfloresan yöntemi ile biyopsi ör-neklerinde IgG, IgA, IgM, C3, C1q ve fibrinojen varlı-ğı değerlendirilmiştir.

Çalışmaya dahil olma kriterleri
1. Nefroloji BD’da böbrek biyopsisi yapılmış yetişkin yaş grubu hastalar

2. Dosyası Nefroloji BD’da bulunup; dosyasında yeterli klinik, laboratuvar ve patolojik bilgiler kaydedilmiş hastalar

Çalışmaya dahil olmama kriterleri
1.Dosyalarından yeterli klinik, laboratuvar ve patolojik bilgilerine ulaşılamayan olgular
2. Renal kitle nedeniyle yapılan biyopsiler
3. Çocukluk yaş grubu biyopsileri Hastaların biyopsi endikasyonları; nefritik sendrom, nefrotik sendrom, akut böbrek yetmezliği, proteinüri, hematüri ve sistemik hastalığın böbrek tutulumu olarak belirlendi.

1)Non-nefrotik proteinüri: 150mg ile 3,5gr/24sa/1.73m2 arasında tespit edilen proteinüri miktarı olarak tanımlandı.

2)İzole mikroskobik hematüri: Kişide üriner sistem hastalığını düşündüren herhangi bir klinik belirti olmaksızın genellikle taramalar sırasında veya başka bir sorun araştırılırken, idrarın mikroskobik incelenmesinde saptanan, her sahada 3 veya daha fazla eritrosit bulunması olarak tanımlandı.

3) Nefrotik sendrom: Günlük 3,5 gramdan fazla proteinürinin olduğu, hipoalbüminemi, ödem, hiperlipidemi ve lipidüri ile karakterize klinik tablo olarak tanımlandı.

4)Nefritik sendrom: Hematüri (glomerüler kaynaklı dismorfik eritrositler), azotemi, değişken derecelerde proteinüri, oligüri, ödem ve hipertansiyon ile karakteri-ze klinik tablo olarak tanımlandı.

5)Akut böbrek yetmezliği tablosu: GFH’de kısa sürede (günler, haftalar) azalma ile karakterize klinik durum olarak belirlendi.

6)Sistemik hastalığın böbrek tutulumu: Noninvaziv yöntemlerle tanı konulamamış sistemik hastalık ve renal tutulum bulgusu olan klinik tablolar olarak tanımlandı.

İstatistiksel Yöntem
Çalışmanın istatistiksel analizleri R 3.2.1 paket prog-ramında yapılmıştır. Çalışmada yer alan sürekli değiş-kenlere ait tanımlayıcı istatistikler ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değerleriyle, kategorik değişkenler frekans ve yüzde ile gösterilmiştir. Sürekli değişkenlerin normal dağılıma uygunluğu Shapiro Wilk testi ile incelenmiştir. Normal dağılım gösterme-yen değişkenlerin 3 ve daha fazla grup karşılaştırmalarında Kruskal Wallis testi kullanılmıştır. Kategorik değişkenlerin gruplar arası karşılaştırmalarında Pearson ki-kare testi kullanılmıştır. Çalışmadaki tüm istatistik-sel analizlerde p değeri 0,05’in altındaki karşılaştırmalar istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.

Olgulara ait demografik veriler tablo 1’de gösterilmiştir.

Tablo 1: Demografik veriler.

Kadın-erkek ortalama yaşları arasındaki farklılık ista-tistiksel olarak anlamlı değildi (p =0,12). Tüm olgula-rın %57,5’i (n :115) kırk yaşından küçük, %36’sı (n :72) kırk ile elli dokuz yaş arasında ve %6,5’u (n :13) ise altmış yaşından büyüktü. Ortalama biyopsi yaşında yıllar arasında anlamlı farklılık saptanmadı.

Merkezimizde en sık biyopsi endikasyonunun nefrotik sendrom (%57,5) olduğu görüldü. Nefrotik sendromu sırasıyla non-nefrotik proteinüri (%16), akut böbrek yetmezliği (%12,5), sistemik hastalığın böbrek tutulumu (%12,5), hematüri (%2,5), nefritik sendrom (%1,5) takip etmektedir.

Nefrotik sendromla başvuran hastalarda en sık tanı membranöz nefropati (%27,5) olurken, Non-nefrotik proteinüri endikasyonuyla yapılan biyopsilerde en sık fokal segmantal glomerüloskleroz (%34) idi. Daha az sıklıkla görülen histopatolojik sonuçlar olan; Amiloidoz, akut tubuler nekroz, lupus nefriti, hipertansif nefropati, diyabetik nefropati, DİĞER başlığı altında toplanmıştır.

Biyopsi yapılan vakaların yaşa göre ve aldığı histopatolojik tanılara göre dağılımları tablo 2 ve 3’ de gösterilmiştir.

Tablo 2: Yaşa göre biyopsi dağılımı.

Tablo 3: Endikasyonların histopatolojik tanılara göre dağılımı.

Hastalar ayrıca primer glomerülonefritler, sekonder glomerülonefritler ve diğer majör histopatolojik gruba ayrıldı. Biyopsi sonuçlarına göre majör histolojik gruplara bakıldığında en sık renal hastalık %63 ile primer glomerülonefritlerdir (Tablo 4).

Tablo 4: Histopatolojik tip.

Bulgularımız bölgemizde ortalama renal biyopsi yaşı-nın 39 olduğunu ortaya koymuştur. Ülkemizde yapılan büyük ölçekli bir çalışmada, biyopsi yapılma yaşı yak-laşık 42 olarak saptanmıştır⁹. Sırbistan’da ortalama biyopsi yapılma yaşı 39, Çin ve Brezilya’da 35 olarak saptanmıştır^10-11-12. Yılmaz T¹³ tarafından Aydın ili ve çevresinde yapılmış olan bir çalışmada hastaların biyopsi yapıldığı yıldaki ortalama yaşı 50,8±16,1 yıl saptanmıştır. Bu veri Türkiye ortalamasının çok üzerinde görünmektedir. Merkezler arasındaki bu farklılığın coğrafi bölgeler arasındaki kronik hasta-lıkların yaş dağılımındaki farklılık veya merkezin bi-yopsi endikasyonları konusunda yaklaşım farkından kaynaklanabileceğini düşündürmektedir.

Dünya genelinde yapılan çalışmalara göre böbrek biyopsisi sonuçlarında en sık karşılaşılan patoloji primer glomerülonefritlerdir³. Türkiye’de yapılan çalışma-larda literatürdeki çalışmalara göre farklı sonuçlar elde edilse de genel olarak en sık rastlanan patoloji primer glomerülonefritlerdir⁴.

Çalışmamızda da en sık renal hastalık %63 ile primer glomerülonefritler saptandı. Primer glomerülonefritler %27,5 ile sekonder glomerülonefritler takip etmektey-di. Primer glomerülonefritlerde erkek cinsiyet oranı %60,2 iken sekonder glomerülonefritlerde bu oran %60,6’ydı. Ülkemizde yapılan benzer bir çalışmada en sık karşılaşılan patolojik tanılar primer ve sekonder glomerülonefrit olarak saptanmış olup primer glomerü-lonefritlerden membranöz nefropati, fokal segmental glomerüloskleroz, IgA nefropatisi; ikincil glomerüler hastalıklardan amiloidozis, lupus nefriti ve diyabetik nefropati en sık nedenler olarak saptanmıştır⁹.

Çalışmamızda ise primer glomerülonefritler içinde en sık fokal segmental glomerüloskleroz, sonrasında sıra-sıyla membranöz nefropati, membranoproliferatif glo-merülonefrit, minimal değişiklik hastalığı ve IgA nef-ropatisi saptanmıştır. Sekonder glomerülonefritlerde ise sırasıyla amiloidozis, lupus nefriti ve diyabetik nefro-pati saptandı. Gürel A ve ark.¹⁴ yapmış olduğu 99 vakalık ve 3 yıllık deneyimi içeren çalışmada en sık görülen tanı membranöz nefropati olarak bildirilmiştir.

Gül CB ve ark.¹⁵ yapmış olduğu 3858 vakanın dahil edildiği diğer bir çalışmada ise en sık rastlanan tanı IgA nefropatisi olmuştur.

Sekonder nedenlerde sıklık diğer çalışmalarla benzer iken primer nedenler içinde farklılığın nedeni; merkezimizin IgA nefropatisi klinik ön tanısıyla takipli hastalara immünsüpresif tedavi endikasyonu olmadığında biyopsi önermemesi olabilir.

Çalışmamızda %22 görülme oranı ile fokalsegmental glomerüloskleroz en sık primer glomerülonefrit olarak saptandı. Arabistan’da böbrek biyopsilerinin incelendi-ği tek merkezli bir çalışmada en sık gözlenen histopatolojik tanı fokal segmental glomerülosklerozdur¹⁶.

Amerika’da yapılan iki çalışmada ise zamanla memb-ranöz nefropati tanısında azalmaya karşın, FSGS sıklı-ğında artış tespit edilmiştir^17,18.

Brezilya’da yapılmış bir çalışmada fokal segmental glomerüloskleroz nefrotik sendromlu hastalarda en sık rastlanan tanıdır ve son yıllarda subnefrotik proteinüri-de de sıklığı artmaktadır¹⁹. İspanya ve Fransa’da da fokal segmental glomerüloskleroz insidansında artma vardır²⁰. Bu değişim genetik, sosyoekonomik veya çevresel nedenlerle ya da obeziteyle ilişkili olabilir Amerika’da tüm ırklarda fokal segmental glomerülosk-leroz sıklığının artması, genetik dışındaki faktörlerin bundan sorumlu olduğunu destekler¹⁷.

Glomerülonefritlerin histolojik tipleri coğrafi yerleşim, yaş ve etnik grup gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak değişiklik göstermektedir⁵. Ülkemizin değişik bölgelerinde yapılan çalışmalarda da farklı sonuçlar elde edilmiştir^7,8.

Çalışmamızda 18-40 yaş, 40-60 yaş ve 60 yaş üstü olacak şekilde; üç farklı yaş grubu ile histopatolojik tanılar arasında anlamlı farklılık saptanmadı. Bu hastalarda en sık biyopsi endikasyonu nefrotik sendrumdu. Türkmen A ve ark²¹ yapmış olduğu 4399 hastanın dahil edildiği çalışmada da en sık endikasyonun nefro-tik sendrom olduğu bildirilmiştir. Sık görülen diğer endikasyonlar akut böbrek yetmezliği ve non-nefrotik proteinüriydi. Bu veri ülkemizde ve dünyada yapılan çalışmalarla uyumludur^7,10,11,13. İspanya’da 1994-1999 yılları arasında çocuk, yetişkin ve yaşlı hastaların dahil edilip 7016 biyopsinin incelendiği çalışmada, her yaş grubunda en sık biyopsi endikasyo-nu nefrotik sendrom olarak tespit edilirken, daha sonra sırası ile erişkinlerde non-nefrotik proteinüri ve hema-türi, yaşlılarda ise akut böbrek yetmezliği olup, en az görülen biyopsi endikasyonu makroskobik hematüri olmuştur²².

Sonuç olarak; merkezimizde 10 yıl içinde yapılan böb-rek biyopsilerini retrospektif olarak incelediğimiz ça-lışmanın sonuçları, literatürde uzun süreli, çok merkez-li ve geniş biyopsi serilerini içeren çalışmalar ile uyumludur. Elde ettiğimiz bulgular böbrek biyopsi endikasyonu konulan olguların demografik ve klinik özellikleri dikkate alınarak, ülkemiz şartlarında bu hastalar hakkında ileriye dönük fikir yürütmemize katkıda bulunacaktır. Böbrek biyopsisi, primer ve sekonder glomerü-ler ve tubüler böbrek hastalıklarının tanılarının konul-ması, yeni tedavi protokollerinin geliştirilmesi, prognozlarının belirlenmesi ve dokümante edilebilmesi için halen elimizdeki en önemli tanı araçlarından birini oluşturmaktadır.