Behçet Hastalığı (BH) nedeni bilinmeyen, kronik, tekrarlayan, sistemik, inflammatuar bir hastalıktır ¹. 1937 yılında Hulusi Behçet rekurren orogenital ülserasyon ve uveitle karakterize olan hastalığı ilk kez tanımlamıştır ². Hastalığın diğer belirtileri artrit, tromboflebit, nörolojik tutulum ve deri lezyonları şeklindedir ³. Vaskuler tutulum BH’nın seyri sırasında major komplikasyon sebeplerinden birisidir ve hastaların %30’ında görülür ^4,5. Vasküler olaylar anevrizmalar, arteryel ve venöz okluzyonlar gibi fatal komplikasyonları içerebilir ⁶. Patogenetik mekanizma olarak altta yatan trombotik yatkınlık söz konusu olsa da neden tam olarak bilinmiyor ⁵. Lipoprotein (a) (Lp (a)) kolesterolden zengin bir plazma lipoproteini olup koroner arter hastalığı ve strok gelişimi için önemli bir risk faktörüdür ³. Lp(a) aterogenik ve trombotik aktiviteye sahiptir ^7,8. Lp (a)’nın defektif fibrinolizdeki olası rolü nedeniyle, Behçet hastalarında plazma Lp(a) düzeylerinin ölçümü muhtemel trombotik olayların gelişimi hakkında bilgi vermek için faydalıdır ⁷. Çalışmamızın amacı BH’de Lp(a) seviyeleri ile hastalık aktivitesi, diğer akut faz reaktanları, paterji testi ve cinsiyet farkları arasındaki ilişkiyi araştırmak ve Lp (a)’nın trombotik ve aterotik komplikasyonlar için uyarıcı bir faktör olup olmadığını belirlemektir.

Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesine başvuran aktif ve inaktif Behçet hastalığı olan kişiler çalışmaya alındı. Behçet hastalığı tanısı “Uluslararası Behçet Hastalığı Çalışma Grubu” kriterlerine dayanarak konuldu. Hastalık aktivitesi oral aft, genital ülser, üveit, vaskülit gibi fizik muayene bulguları ve eritrosit sedimentasyon hızı (ESR), C reaktif protein (CRP) verilerine göre değerlendirildi. 12 saatlik açlığı takiben tüm hastaların ve sağlıklı kontrollerin lipoprotein (a), CRP ve ESR düzeyleri ölçüldü. Hastalara aynı zamanda paterji testi yapılıp 24 ve 48 saat sonra uygulama alanında steril püstül oluşan grup (+), oluşmayan grup (-) olarak değerlendirildi. İstatistiksel değerlendirmeler SPSS programı kullanılarak Mann-Whitney U testi ile yapıldı.

Çalışmaya “Ekim 2001- Haziran 2002 tarihleri arasında Fırat Üniversitesi Fırat Tıp Merkezi Dermatoloji polikliniklerine müracaat eden 25’i aktif 15’i inaktif toplam 40 Behçet hastası ve 30 kişiden oluşan sağlıklı kontrol grubu alındı.” Behçet hastalarının 23’ü erkek 17’si kadın yaş ortalaması 33.3±12.02 iken, kontrol grubunun 15’i erkek 15’i kadın, yaş ortalaması 32.0±13.30 yıl idi. Biri aktif diğeri inaktif iki hastada geçirilmiş yüzeyel tromboflebit, bir aktif hastada orsiepididimit, bir aktif hastada ise derin ven trombozu mevcuttu. Her iki grupta plazma Lp (a), CRP, ESR ve paterji testi sonuçları saptandı. Lp(a) ve diğer akut faz reaktanlarında istatistiksel olarak anlamlı yükseklik saptandı ( p<0.001 ) (Tablo 1).

Aktif (Grup I) ve inaktif (Grup II) Behçet hastalarının cinsiyetlerinin dağılımı, akut faz reaktanları, paterji pozitifliği ve bu değerlerin istatistiksel sonuçları.

Kontrol, aktif (Grup I) ve inaktif (Grup II) Behçet Hastalarında Lp(a) düzeylerinin istatistiksel dağılımı

Behçet Hastalığı, kronik tekrarlayan orogenital ülser, üveit yanında birçok sistem tutulumu ve vasküler patolojilerin görüldüğü nedeni bilinmeyen bir hastalıktır ⁵. Vaskülitin temelde hiperkoagülabilite veya tromboza eğilime sekonder endotel harabiyeti sonucu olduğu düşünülmektedir ⁴. Vakaların %30’unda vasküler tutulum gözlenmektedir ⁵. Bunlar rekürren flebitler, arteriyel ve venöz trombotik olaylar, anevrizma oluşumu gibi vasküler lezyonları kapsamaktadır. Ayrıca hastalıkta koroner arter hastalığı, erken yaşta miyokardial infarktüs ve anjina gibi kardiyak patolojiler de artmış sıklıkta gözlenmektedir ⁹.

Lp(a) ilk defa 1963 yılında Kare Berg tarafından tanımlanmıştır. Lp(a) iki farklı komponentten oluşmaktadır; ilk komponenti LDL’ye çok benzeyen karbonhidrattan zengin ve yüksek hidrofilik protein içeren apoprotein A (apo (a)) parçası, diğer kısım ise apo (a)’ ya disülfit bağları ile bağlanmış apoprotein B (apo B)-100 parçasıdır. Lp (a)’nın dansitesi 1.050 ile 1.100 kg/L aralığındadır ¹⁰.

Prospective Cardiovascular Munster (PROCAM) grubu tarafından yüksek serum Lp(a) düzeyi erken (46 yaş altında) miyokard enfaktüsü için bir risk faktörü olarak kabul edilmiştir ¹¹. ApoB-100 parçası çok yüksek proteoglikan ve elastin affinitesi nedeniyle arter duvarında Lp (a)’nın birikmesine neden olarak ateroskleroz gelişimini uyarır ¹². Bu genetik özellik nedeniyle Lp(a) ‘nın yüksek kan düzeyinin düşürülmesinde diğer kan lipitlerinden farklı olarak diet, egzersiz ve antilipidemikler yetersiz kalmaktadır ⁷. Bir akut faz reaktanı olan Lp (a)’nın BH’ nın aktif döneminde arttığı bunun hastalık aktivasyonundan çok trombotik olaylara eğilimi gösterdiği bildirilmiştir. Yüksek serum Lp(a) düzeyi ile koroner arter hastalığı (KAH) arasında mutlak bir ilişki bulunmaktadır ⁵. Lp(a) serebrovasküler olaylar için de bir risk faktörüdür. Bu etkisi fibrinolizisi inhibe edip fibrin oluşumunu arttırması ile açıklanabilir, özellikle zemininde insuline bağlı diabet ve diabetik nefropatisi olanlarda Lp (a)’ ya bağlı serebral iskemik atak riski artmaktadır ¹³. Lp(a) düzeyi diğer lipidlerin düzeylerinden ve diyetten etkilenmez, ancak yaşlanma ile birlikte ve menapoz sonrası hafif artar ¹⁴. Serum Lp(a) düzeyi genetik olarak belirlenmiştir ve yaşa bağlı olarak değişmez. Yapılan araştırmalarda Lp(a) düzeyi genellikle 25 mg/dl’nin altında bulunmuştur. Bu nedenle 30 mg/dl üst sınır kabul edilir ¹⁵. Lp(a) serum düzeyi 30 mg/dl’nin üstüne çıktığında (KAH) ve venöz tromboz oluşumu için risk oluşturmaktadır ^10,15.

Çalışmamızda aktif BH grubunda Lp(a) değeri 30 mg/dl’nin üzerinde olup, inaktif BH olan gruba göre istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulunmuştur (p<0.001). Trombotik komplikasyonu olan ve olmayan hastalarda, ölçülen parametreler arasında fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0.05). Bu konuda yapılmış Orem ve arkadaşları ¹ ile Erem ve arkadaşlarının ³ yaptığı iki çalışmada bizim bulgularımızı destekler niteliktedir.

Sonuç olarak BH’ lerinda yüksek Lp(a) düzeyinin diğer akut faz reaktanları ile korele olarak artması, Lp (a)’nın hastalık aktivasyonu için risk faktörü olabileceğini düşündürmektedir. Yüksek Lp(a) düzeyinin aterotik ve trombotik komplikasyon gelişiminde risk faktörü olduğunun gösterilmesi için daha geniş kapsamlı çalışmalara gereksinim olduğu kanısındayız.