Miyopi, hipermetropi, astigmatizma gibi kırma kusurlarının cerrahi tedavisi genel olarak refraktif cerrahi (RC) olarak isimlendirilir. Refraktif kusurların giderilmesinde yıllardır birbirinden farklı ve gittikçe gelişen metotlar kullanılmıştır. Bu metodlardan bazıları radial keratotomi (RK), keratomileusis, fotorefraktif keratektomi (PRK), laser in situ keratomileusis (LASIK), laser assisted subepitelyal keratomileusis (LASEK), fakik göz içi lens implantasyonu ve şeffaf lens ekstraksiyonudur¹. Refraktif cerrahiye öncelikle RK ile başlanmış ve tecrübe arttıkça RK’nin düzeltebileceği miyopi sınırlarının kısıtlı olduğu görülmüş ve önce PRK daha sonra da LASIK daha popüler yöntemler olmuştur^2,3. LASIK, yüksek hasta tatmini ve hızlı iyileşme periyodu nedeniyle tüm dünyada gittikçe daha çok uygulanan bir refraktif cerrahi yöntemi olmuştur⁴.

Bu çalışma, kırma kusuru ve yaş açısından RC’ye aday sağlık çalışanı ve sağlık çalışanı olmayan bireylerin bilgi düzeyleri ve beklentileri arasındaki farkı belirlemek amacıyla yapıldı.

Bu çalışma Haziran 2006-Ekim 2006 tarihleri arasında Fırat Üniversitesi Fırat Tıp Merkezi Göz Hastalıkları A.D. polikliniğine başvuran ve RC’ye aday 54 sağlık çalışanı (SÇ) ve 82 sağlık çalışanı olmayan (SÇO) gönüllü bireyler üzerinde yapıldı. Çalışma için fakültemizden etik kurul onayı alındı ve hastalar bilgilendirildikten sonra çalışmaya dahil edildi. Adayların tümü refraktif kusurlarını düzeltmek için gözlük kullanmaktaydı. Olgulara 14 sorudan oluşan bir anket formu verilerek doldurmaları istendi (Tablo 1).

Tablo 1: Olgulara Sorulan Anket Formu

Sağlık çalışanı grubunda 28 (%52) erkek, 26 (%48) kadın mevcuttu. Grubun yaş ortalaması 24.59±3.67, kırma kusuru sferik eşdeğeri (SE) ortalaması 3.11±1.30 dioptri (D) idi.

Sağlık çalışanı olmayan olguların ise 46’sı erkek (%56), 36’sı kadın (%44), yaş ortalamaları 25.42±4.19, kırma kusuru SE ortalama ise 2.93±1.59D idi.

Sǒlarından bir kişi lise mezunuyken diğer adaylar üniversite mezunu veya doktora programlarına devam etmekteydiler. SÇO’ların ise 8’i ilköğretim, 17’si lise mezunuyken, 57 kişi üniversite mezunu veya doktora programlarına devam etmekteydi.Anket sonundaki verilerin istatistiksel olarak değerlendirilmesinde Student T testi ve ki-kare testi kullanıldı. Çalışmada p<0.05 olarak saptanan değerler istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

Çalışmaya katılan 54 Sǒından 52’si RC yöntemlerinden söz edildiğini duymuştu. Bu olguların 11’i (%20.4) göz hekiminden, 41’i ise (%75.9) basından bilgi edinmişti. İki olgunun (%3.7) ise konu hakkında hiçbir bilgisi yoktu. SÇO 82 olgunun 78’i RC yöntemlerden söz edildiğini duymuştu. Bunların 13’ü (%15.9) göz hekiminden, 65’i (%79.3) basından bilgi edinirken 4 olgunun (%4.9) ise RC hakkında bilgileri yoktu. Bilgi edinme kaynakları açısından iki gurup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktu. Sonuçlar Tablo 2’de özetlenmektedir.

Tablo 2: Olguların refraktif cerrahi yöntemleri hakkında bilgi edinme kaynakları.

RC yöntemlerinin olguların kendi kırma kusurlarını düzeltip düzeltmeyeceği hakkında bilgileri ve ülkemizde uygulanıp uygulanmadığı sorgulandığında ve operasyonların uygulanış biçimi, ameliyat süresi, komplikasyonları ve sonuçları hakkındaki bilgi düzeyleri irdelendiğinde iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı olmayan sonuçlar saptandı (P>0.05).

Ancak, ameliyat yerine kontakt lens kullanmayı düşünen olgular, Sǒlarından 28 (%51.9), SÇO’lardan ise 25 (%30.5) kişiden oluşmaktaydı. Bu fark istatistiksel olarak anlamlıydı (P= 0.019, P<0.05). Bu bölüm sonuçları Tablo 3’de özetlenmektedir.

Tablo 3: Olguların refraktif cerrahi yöntemleri hakkında bilgi düzeyleri.

Son bölümde RC yöntemleri ile ameliyat olmayı düşünenlerde operasyon amaçları (Tablo 4), ameliyat olmayı düşünmeyenlerde ise sebepleri (Tablo 5) sorgulandığında iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı.

Tablo 4: Olguların ameliyat olma nedenleri.

Tablo 5: Olguların ameliyat olmayı düşünmeme sebepleri.

Gerek gözlüğün, gerekse kontakt lenslerin estetik, psikolojik ve ekonomik sorunları ve özellikle bazı meslekler için yetersizlik ve engel oluşturması nedeniyle 1940’lı yıllardan beri insan gözünde yapılan bazı cerrahi işlemlerle refraktif sorunlar ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır⁵. 1964’te Jose Barraquer tarafından yayınlanan miyopinin lameller keratomileusis yöntemi ile düzeltilmesinden sonra 1970’lerden itibaren korneaya insizyonel cerrahi uygulayarak miyopinin tedavisini hedefleyen radyal keratotomi uygulanmaya başlanmıştır. Bu yöntem 1983’ten itibaren yerini gelişim gösteren ve son 10 senedir refraktif cerrahi düzeltmelerinde adından en çok bahsettiren excimer laser kornea cerrahisine bırakmıştır⁶.

Son yıllarda hastalar tüm estetik ve görsel cerrahi yaklaşımlardaki gelişmeleri takip etmekte ve kendilerine uygun çözümü aramaktadırlar. Gözlükler ve kontakt lensler refraktif cerrahi işlemlere birer alternatiftir. Refraktif cerrahinin kalıcı olma özelliği nedeniyle, cerrahi ile ilgili en önemli konulardan biri yeterli ve doğru hasta bilgilendirilmesidir^7,8. Bu bilgilenmeler toplumumuzda daha çok gazete sayfaları ve görsel basından olmaktadır. Basında sık olarak bahsedilmesi ve RC’nin yüksek hassasiyetinin devamlı reklamı neticesinde, potansiyel RC adayları yüksek beklentilere girmektedirler. Bu da toplumun cerrahinin ciddiyeti, cerrahi işlemin niteliği konusunda yanlış ve eksik bilgilenmesine neden olmaktadır. Nitekim anketimize katılan bireylerin %90’dan fazlası RC yöntemleri duymalarına rağmen, bu yöntemlerin kendi kırma kusurlarını düzeltip düzeltmediği konusunda bilgi sahibi olanlar Sǒı grubunda %61.1 SÇO grupta ise %51.2 ile düşük bir oranı oluşturmaktaydı. Ayrıca bu yöntemlerin uygulanış biçimi, ameliyat süresi, komplikasyonları ve sonuçları hakkında her iki grupta da olguların sadece %30’u bilgi sahibi olup iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmadı. Bu sonuç sağlık çalışanlarının ayrıntılı ve aydınlatıcı bilgiye yeterince sahip olmadıklarını, sağlık çalışanı olmayanların ise sadece basından öğrendikleri ile yetinip RC ile ilgilenen personelden yeterli bilgi almadıklarını düşündürmektedir.

Daha önce yapılan bir anket çalışmasında, hastaların refraktif cerrahiye yönelme nedenlerinin başında; genel kanının aksine kozmetik nedenler değil, gözlüklerden kurtulma isteği gelmiştir⁹. Bizim çalışmamızda da her iki grupta ameliyat olmayı düşünme nedenlerinin başında gözlükten kurtulma yer alıp iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Bu sonuç Akyol ve arkadaşlarının RK’ya aday populasyonda yaptıkları çalışmanın sonuçlarıyla da benzerlik göstermektedir¹⁰. Olgularımıza ameliyat olma düşüncesi yerine kontakt lens kullanma gibi alternatif bir uygulama sorulduğunda SÇ grubunda istatistiksel olarak anlamlı bir yükseklik saptadık. Bu farklılığın nedeni sağlık çalışanlarının RC uygulamaları hakkında çekincelerinin olması ve yeterli bilgilendirmenin yapılmamasına bağlı olabilir. Yine adayların her iki gurupta da göz hekiminden ziyade basından bilgi edinmelerinin bu sonuca katkısı olduğunu düşünmekteyiz.

Olguların ameliyat olmayı düşünmeme sebeplerinin başında, her iki grupta da RC’nin sonuçlarını bilmeme nedeni yer almaktaydı. Bu da RC’ye aday hastalarda, aydınlatıcı ve doğru bilgilerin ve her bir cerrahi yöntemin sonuçlarının bu konuda yetişmiş sağlık personeli tarafından verilmesiyle hastaların çekincelerinin azalacağını ve daha çok hastanın RC’yi düşüneceğini göstermektedir.

Sonuç olarak RC’ye aday populasyonun göz hekimleri tarafından daha çok bilgilendirilmesi ve işlem hakkında yapılan bilgilendirici yayınların daha yüksek kalitede ve açıklayıcı olmasına ve RC konusunda tecrübeli kişiler tarafından yapılmasına dikkat edilmelidir. Sınırlı sayıda ve belli bir bölgede yapılan bu çalışma sonuçlarının genellenebilmesi için daha geniş kapsamlı çalışmalar yapılması uygun olacaktır.