Sağmaç nodülü bir DNA virüsü olan pox virüs ailesinden paravaccinia virüslerinin neden olduğu iyi seyirli, kendi kendini sınırlayan bir zoonozdur. Hastalık genellikle ineklerin virüs taşıyan memelerinden süt sağımı sırasında bulaşmakla beraber, hastalık taşıyan sığırlarla ya da bir şekilde virüsle kontamine olmuş materyallerle temas sonrası da bulaşabilmektedir. Hastalık nadiren sekonder bakteriyel enfeksiyon ya da eritema multiforme gibi komplikasyonlara neden olmak dışında kendiliğinden düzelir ¹.

Kırkdört yaşında kadın hasta iki hafta önce sağ el işaret parmağı kenarında çıkan hafif ağrılı kaşıntılı kabarcıkla cildiye kliniğine başvurdu. Dermatolojik muayenesinde 1 cm çaplı halo şeklinde eritemle çevrili bül gözlendi (Resim 1). Hedef benzeri bu lezyonun 0.5 cm çaplı bir benzeri de aynı el dorsumunda mevcuttu. Öyküye göre 2 hafta önce küçük bir kırmızı sivilce şeklinde başlamış ve giderek büyüyüp içi sıvı dolu hale gelmişti. Hasta-nın kırsalda yaşadığı, büyükbaş hayvan yetiştirdiği, koyun keçi gibi küçükbaş hayvanlarla bir temasının olmadığı, her gün düzenli olarak ineklerden süt sağdığı öğrenildi. Muayenede sağ aksiller ve kübital lenfade-nopatiye rastlanmadı. Ateş, kırgınlık gibi sistemik semptomlar yoktu. Lezyonlarda hafif duyarlılık, sızla ma ve kaşıntı mevcuttu. Hastaya klinik bulgular ve öykü ile sağmaç nodülü tanısı konuldu. Sekonder en-feksiyonu önlemek için topikal antibakteriyel tedavi önerildi.

Resim 1: El parmağında etrafı eritemli halo ile çevrili 1, 5 cm çaplı büllöz lezyon (sağmaç nodülü)

Sağmaç nodülü, az kullanılan diğer adıyla sütçü nodülü (milker's nodule) hayvancılıkla uğraşılan coğrafyalarda sık rastlanan, kendi kendini sınırlayan viral bir dermatozdur. Sıklıkla el parmaklarında, el dorsumunda, ön kollarda görülmekle beraber yüzde de görülebilir ¹.

Hastalık immünite bıraktığından daha çok sütçülüğe yeni başlayanlarda rastlanır. Tanı genellikle öykü ve klinik bulgularla konur. Sık kullanılan laboratuar testleri ile tanıyı doğrulama imkanı yoktur. Ancak viral kültür ve PCR gibi testlerle sağmaç nodülü virüsü tanımlanabilir. Histopatolojik incelemede viral intras-toplazmik cisimcikler görülebilir ancak hastalığın etkeni olan paravaccinia virüsüne spesifik değildir. Laboratuar gerektiğinde ayırıcı tanıya giren diğer dermatozları ekarte etmek için kullanılır ¹, ².

Deri şarbonu klinik, yerleşim yeri ve inkübasyon olarak sağmaç nodülüne benzer. Ağrısız olması, kaşıntının daha belirgin olması, lezyon kenarlarında veziküllerin bulunması ve siyah krut oluşumu şarbonu destekler. Tutulan alanda lenfadenopati gelişmesi daha sıktır.

Şüphede kalındığında lezyon sürüntüsünden gram boyama yapılabilir ya da biyopsi uygulanabilir. Preparatlarda gram pozitif basiller görülür ³.

Sağmaç nodülünün orf hastalığından dermatolojik olarak ayırt edilmesi güçtür. Orf da parapox virüslerden orf virüsüyle meydana gelen bir viral dermatoz olup koyun ve keçilerden bulaşır. Tutulum yerleri ve klinik görünüm hemen hemen aynıdır. Bulaş kaynağının koyun ve keçilerden olması ayırıcı tanıyı sağlar. Bunların dışında, sağmaç nodülünün ayırıcı tanısında piyojenik granulom, herpes simpleks enfeksiyonu, eritema multiforme, piyodermalar, atipik mikobakteri enfeksiyonları, derin mantar enfeksiyonları yer alır ¹, ².

Sağmaç nodülünün tedavisi semptomatiktir. Lezyon 4-6 hafta içinde skar bırakmaksızın iyileşir. En sık rastlanan komplikasyonu sekonder bakteriyel enfeksiyondur ve topikal antibiyotiklerle önlenebilir. İmmün yetmezlik ve yanık durumlarında sayıca çok lezyon gelişirse tüm DNA virüslerine etkili olan sistemik cido-fovir kullanılabilir ¹, ².