Febril nöbetler; intrakraniyal enfeksiyon, metabolik anormallik ve travmatik neden olmaksızın genellikle 6 aydan 60 aya kadar olan bebek veya çocuklarda meydana gelen ateş ile ilişkili nöbetler olarak tanımlanmaktadır^1,2. Çocuklarda görülen en sık nöbet şeklidir ve 6 ay-60 ay arasındaki çocukların % 2-5’inde görülmektedir. Febril konvülziyonlar basit febril konvülziyon, komplike febril konvülziyon ve febril status şeklinde gruplandırılmaktadır. Basit febril konvülziyonlar öncelikle jeneralize, genellikle tonik-klonik ve 15 dakikadan kısa süren ve 24 saat içinde tekrarlamayan nöbetlerdir. Beş dakikadan uzun süren sürekli nöbetler ise febril status epileptikus olarak adlandırılır. Aynı zamanda nöbetin başlangıç zamanı net bilinmiyorsa ya da acil servise başvuru sırasında nöbet aktivitesinin devam etmesi durumunda da hastalar febril status olarak değerlendirilmelidir.^1,3.

Basit febril konvülziyon mortalite artışına neden olmazken komplike febril konvülziyon ve febril status eşlik eden patolojiye bağlı olarak mortalite riskinde 2 kata kadar artışa neden olmaktadır¹.

Febril konvülziyonun etyopatogenezi net bilinmemekle birlikte yaş, ailesel faktörler, ateşin seviyesi, sitokinler, eser elementler, enfeksiyonlar ve santral sinir sisteminin gelişiminde gecikme gibi durumlar suçlanmaktadır⁴.

Magnezyum, Na/K ATPaz sisteminde görev yaptığından hücre zarları boyunca elektriksel potansiyelin oluşturulmasında önemli rol oynar. Aynı zamanda hücre zarı stabilitesinde ve sinir iletiminde rolü olan enzimler için gereklidir ve hipomagnezemi sinir ve kas uyarılabilirliğinde artışa yol açar⁵. Kalsiyumun sinaptik ileti üzerindeki uyarıcı etkilerini inhibe ederek N-metil-D-aspartat (NMDA) reseptör kanalında voltaja bağlı blokaj da uygulamaktadır. Hipomagnezemi durumunda ise bu blokaj kalkacağından epileptiform aktivitenin artmasına neden olabilir[<6>,]. Yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlar magnezyum eksikliğinin febril konvülziyonların etyolojisinde de rolü olabileceğini düşündürmektedir^8,9,10.

Çalışmamızda magnezyum eksikliğinin nöbet aktivitesi ile ilişkisinden yola çıkarak basit febril konvülziyon ve febril status nedeniyle başvuran hastalarda serum magnezyum düzeylerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Febril konvülziyon gelişiminde etkin olduğu gösterilen hipomagnezeminin nöbetlerin uzamasındaki rolünü belirlemek hedeflenmiştir.

Bu çalışmaya Ocak 2020-Aralık 2020 tarihleri arasında hastanemiz çocuk acil polikliniklerinde basit febril konvülziyon tanısı alan ve nöbetleri kontrol altına alınamadığı için febril status epileptikus kabul edilerek çocuk yoğun bakım servisine yatışı yapılan 6 ay-60 ay arası hastalar dahil edildi. Hastaların dosya bilgileri geriye dönük olarak değerlendirildi.

Hastanemiz acil servisinde 15 dakikadan kısa süren, 24 saat içinde tekrarlamayan ve jeneralize olan nöbetler basit febril konvülziyon kabul edilirken, 5 dakikadan uzun süren sürekli nöbetler ve acil servise başvuru sırasında nöbet aktivitesi devam eden hastalar febril status epileptikus tanısı alarak müdahale edilmektedir. Çalışmaya dahil edilen hastalar acil servis tanılarına göre kategorize edildi.

İlk başvuru sırasında magnezyum düzeyi çalışılmayan, dosya bilgileri eksik olan, altta yatan nörolojik hastalığı olan ve daha önceden epilepsi tanılı hastalar çalışmaya dahil edilmedi.

Basit febril konvülziyon ve febril status hasta grubunun epidemiyolojik özellikleri ve laboratuvar bulguları tıbbi kayıtlarından elde edildi.

Hastaların başvuru yaşı, cinsiyeti, ailede febril konvülziyon ve/veya epilepsi öyküsü, hastanın daha önceden basit febril konvülziyon öyküsü hasta dosyalarından kaydedildi.

Aynı zamanda her iki hasta grubunun sodyum, potasyum, kalsiyum, varsa iyonize kalsiyum, fosfor ve magnezyum düzeyleri de hazırlanan forma kaydedildi. Çalışma için girişimsel olmayan lokal etik kuruldan onay alındı (Etik kurul tarihi: 10.12.2020, karar no:239).

İstatistiksel Analiz
Çalışmadan elde edilen verilerin istatistiksel analizi Statistical Package for the Social Sciences version 22 (SPSS Inc., Chicago, IL, USA) programı kullanılarak yapılmıştır. Laboratuvar ve demografik verilerin normal dağılıma uyup uymadığını kontrol etmek için Kolmogorov-Smirnov testi kullanılmıştır. Her iki grubun verileri için tanımlayıcı istatistik analizler, frekans, yüzde ve ortalama±standart sapma olarak gösterilmiştir. Niceliksel verilerin normal dağılım gösteren iki grup karşılaştırmalarında bağımsız örneklem t test, normal dağılım göstermeyen karşılaştırmalarda Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Tüm testlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi p <0.05 olarak alınmıştır.

Bilgi işlem kayıtlarından çalışmanın planlandığı tarih aralığında hastanemize basit febril konvülziyon ve febril status tanısıyla 142 hasta başvurusunun olduğu belirlendi.

On iki hasta nörolojik bozukluk olması, 10 hasta dosya bilgilerinin eksik olması ve 5 hasta da serum magnezyum düzeyi çalışılmamış olması nedeniyle çalışmadan çıkarıldı.

Çalışmaya dahil edilen hastaların 50 (%43,5)’si kız 65 (%56,5)’i erkek idi, ortalama yaşları ise 2.55±1.78 yaş olarak bulundu.

Hastalar nöbet tiplerine göre sınıflandırıldığında 73 (% 63,5) hastanın basit febril konvülziyon, 42 (%36,5) hastanın ise febril status epileptikus nedeniyle takip ve tedavisinin yapıldığı tespit edildi. Basit febril konvülziyon grubundaki hastaların yaş ortalaması 2.44±1.68 yaş, febril status grubundaki hastaların yaş ortalaması da 2.72±1.83 yaş olarak hesaplandı (p =0.353). Gruplar cinsiyetlerine göre değerlendirildiğinde ise basit febril konvülziyon grubu 40 erkek (%54,8), 33 kız (%45,2), febril status epileptikus grubu ise 25 erkek (%59,5), 17 kız (%40,5) hasta idi ve her iki grupta cinsiyetler arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p >0,05). Hastalara ait demografik özellikler tablo 1’de gösterilmiştir.

Tablo 1: Hastaların demografik verilerinin değerlendirilmesi.

Basit febril konvülziyon ve febril status hastaları tam kan sayımı parametrelerinden beyaz küre sayısı, trombosit sayısı ve hemoglobin değerleri açısından karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunamadı.

Her iki grup serum elektrolit düzeyleri açısından karşılaştırıldığında status epileptikus grubunda serum sodyum ve magnezyum ortanca değerleri basit febril konvülziyon grubuna göre düşük saptandı, ancak aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunamadı. Hasta gruplarının elektrolit değerlerinin karşılaştırması tablo 2’de görüldüğü gibidir.

Tablo 2: Basit Febril konvülziyon ve Febril Status epileptikus grubundaki hastaların serum elektrolit düzeylerinin karşılaştırılması.

Febril konvülziyon 6 ay-60 ay arasındaki çocuklarda en sık görülen konvülzif bozukluktur. Hipomagnezemi nöromuskuler irritabilite ve santral sinir sistemi hipereksitabilitesine neden olabilmektedir. Nöbet aktivitesinin daha uzun sürdüğü febril status epileptikuslu hastalarımızda magnezyum düzeyi febril konvülziyonlu hasta grubuna göre daha düşük saptanmasına rağmen aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.

Febril konvülziyon geçiren çocuklarda yapılan çalışmalarda erkek-kız oranı 1,5/1; 2,8/1 olarak bildirilmiştir^5,11. Hastalarımızın da erkek-kız oranı1,29/1 olarak bulunmuştur.

Febril konvülziyonlar genellikle 13-24 ay arasında görülmekle birlikte 18. ayda pik yaptığı bilinmektedir¹². Hem febril konvülziyon hem de febril status nedeniyle başvuran hastalarımızın ortalama yaşı literatürle uyumlu olarak 2.55±1.78 yaş olarak bulunmuştur.

Magnezyumun NMDA reseptörleri üzerinden uyarıcı Ca akışını azaltarak nöbet aktivitesini düzenlediği düşünülmektedir¹³. Hipomagnezeminin en önemli klinik özellikleri nöromüsküler irritabilite, santral sinir sistemi hipereksitabilitesi ve kardiyak aritmilerdir. Nöbetler genellikle Mg düzeyi 1 meq/L’nin altında olduğunda görülmektedir¹⁴. Bu bilgiler ışığında yapılan çalışmamızda; febril status grubunda ortalama magnezyum düzeyi basit febril konvülziyon grubuna göre düşük saptanmasına rağmen aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Febril konvülziyon geçiren çocukların serum ve BOS Mg düzeyinin sağlıklı kontrollerle karşılaştırıldığı bir çalışmada serum Mg düzeyinde anlamlı farklılık bulunamamıştır¹⁵. Acil servise febril konvülziyon ile başvuran hastaların serum Mg seviyelerinin değerlendirildiği başka bir çalışmada ise çocukların %3’ünde hipomagnezemi saptanmıştır¹⁶. Febril konvülziyonlu çocuklarda iyonize magnezyum seviyesinin yalnız ateşle başvuran benzer yaş grubundaki çocuklarla karşılaştırıldığı bir çalışmada ise febril konvülziyon grubunda iyonize magnezyum düzeyi anlamlı düşük bulunmuştur⁹. Yine febril konvülziyon geçiren çocuklarla yalnızca ateş nedeniyle başvuran benzer yaş grubundaki çocukların serum magnezyum düzeylerinin karşılaştırıldığı başka bir çalışmada iki grup arasında anlamlı fark bulunamamıştır⁵. Febril nöbetle başvuran çocuklarla aynı yaş grubunda yalnızca ateşle başvuran çocukların serum çinko ve magnezyum düzeylerinin karşılaştırıldığı bir diğer çalışmada ise febril konvülziyon grubunda hem serum çinko hem de magnezyum düzeyleri anlamlı düşük bulunmuştur¹¹.

Febril konvülziyon sırasında hiponatreminin sık görüldüğünü bildiren yayınlar olmakla birlikte^17,18, sodyum düzeyinin etkilenmediğini belirten yayınlar da mevcuttur^9,19. Febril konvülziyon ve febril status geçiren hastalarımızın serum sodyum düzeyi karşılaştırıldığında istatistiksel anlamlı fark bulunamamıştır, ancak febril status grubunda serum sodyum düzeyi ortalaması hafif düşük bulunmuştur.

Diğer elektrolit anormalliklerinin aksine potasyum düzeyi anormalliklerinin santral sinir sistemi komplikasyonlarına nadiren neden olduğu ve nöbet aktivitesine neden olmadığı bilinmektedir ^14,20. Hasta gruplarımızın her ikisinin de serum potasyum ortalamaları normal aralıkta saptanmıştır.

Hipokalsemi nöromuskuler irritabilite, tetani ve nöbete neden olan bir elektrolit anormalliği olarak bilinmektedir. Hipokalsemi sırasında geçirilen nöbetler semptomatik nöbet olarak adlandırılmaktadır. Ateşli konvülziyonla başvuran hastalarda hipokalsemi saptanması durumunda bu durum semptomatik nöbet olarak adlandırılmaktadır ²¹. Febril status grubumuzda serum kalsiyum düzeyi febril konvülziyon grubuna göre hafif düşük olmasına rağmen aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.

Çalışmamızın tek merkez verileri içermesi, geriye dönük karakterde olması ve hasta sayısının az olması gibi kısıtlılıkları mevcuttur.

Sonuç olarak, magnezyum düşüklüğünün nöbet eşiğini düşürebileceği ve nöbetin uzamasına sebep olabileceği düşünülerek yapılan bu geriye dönük çalışmada febril status epileptikus grubunda hafif magnezyum düşüklüğü olmasına rağmen febril konvülziyon ve febril status epileptikus grupları arasında istatistiksel anlamlı fark bulunamamıştır. Magnezyumun febril nöbetlerin uzamasındaki rolünü belirlemek için daha çok hasta ile, ileriye yönelik ve çok merkezli çalışmalara ihtiyaç vardır.