Prostat kanseri, dünya çapında tahminen 1,5 mil-yon yeni vaka ve 397.000 ölüme neden olmakta olup, 45 ila 60 yaş arasındaki orta yaşlı erkeklerde en sık görülen ikinci kanser türü olmasının yanı sıra, kansere bağlı ölümlerin de beşinci önde gelen nedenidir¹. Androjen reseptör sinyalindeki duyar-lılık değişimleri, prostat bezinin gelişimi, aktivitesi ve homeostazında bozulmalara ve kansere neden olabilmektedir. Prostat kanserleri, androjen uyarı-mına verdiği yanıta göre androjen bağımlı ve kastrasyona dirençli (andojen bağımsız) olarak kategorize edilebilir. Bu ayrım, seçilecek tedavinin belirlenmesinde oldukça önemlidir. Androjen du-yarlılığına, androjen reseptörlerindeki mutasyonlar neden olur. Androjen reseptör mutasyonları ilk olarak androjen duyarlı bir hücre hattı olan LNCap hücrelerinde bildirilmiştir. Prostat kanseri tedavi seçenekleri arasında, hormonal tedavi (androjen yoksunluğu ve antihormon tedavisi), radyoterapi, kemoterapi, kriyoterapi, cerrahi ve gen terapileri yer almaktadır. Fakat hastalığın henüz etkin bir tedavisi bulunmamaktadır².

Apoptoz, kanserin ilerlemesini önlemede kritik bir rol oynar. Artan kanıtlar, apoptoz ve kanser evrele-rinde p53 yoluyla B hücreli lenfoma 2' nin (BCL-2) önemli bir rol oynadığını ortaya koymuştur³. Prostat epitel hücrelerinde apoptoz, mitokondriyal (içsel) veya ölüm reseptörü (dışsal) aracılı yollarla indüklenebilir. İçsel apoptoz yolu, sıkı bir şekilde BCL-2 proteinleri tarafından düzenlenir. BCL-2 ailesi üyeleri arasında BCL2, BCL2L1/BCL‑XL, MCL1, BAX, BAK, BAD, BCL2L11/BIM, BBC3/PUMA, PMAIP1/NOXA, BIK ve BID yer alır; bu proteinler hem normal prostat dokusunda hem de prostat kanserinde eksprese edilir⁴. BCL-2 ailesinin üyeleri, anti-apoptotik (BCL-2, BCL-XL, MCL-1) ve pro-apoptotik (BCL-2 homoloji (BH) alanı (BH1, BH2, BH3, BH4) paylaşan; BAX, BAK, BAD, BİM, NOXA, PUMA) proteinler ola-rak işlevlerine göre alt bölümlere ayrılır. Prostat kanserinde; pro-apoptotik BCL-2 proteinleri; mitokondriyal dış zarın geçirgenliğinin bozulmasına neden olarak kaspaz aktivasyonu yoluyla ya da anti-apoptotik aile üyelerinin nötralizasyonu yoluyla dolaylı olarak apoptozu teşvik eder. Prostat kanse-rinde, içsel apoptotik yolu hedefleyen BH3 mimetiklerinin, tümöre özgü ajanlarla birleştirilmesi, spesifik olarak kanser hücrelerinde apoptozu indüklenmesine ve apoptoza duyarlılığın artmasına yol açarak hastalığın tedavisi için başarılı bir yol sağlayabilir. Fakat klinik çalışmalar devam etmek-tedir⁵.

TP53 geninin ürünü olan p53 proteini de kontrol noktalarında önemli katkı sağlayan bir diğer prote-indir. p53, hücre döngüsünün durdurulmasında değişken şekilde işlev gören genleri aktive ederek çoklu stres ve hücresel hasar sinyallerini alan bir tümör baskılayıcı ve pleotropik transkripsiyon fak-törü olarak bilinir. Hücre DNA hasarını tamir edemezse, p53 apoptozu indükler. p53 tarafından in-düklenen apoptoza BCL-2 ailesi aracılık eder⁶. Prostat kanseri hücrelerinin çoğalmasını/tümör büyümesini engellediği, prostat kanseri hücrelerinin apoptozunu desteklediği, bu hücrelerdeki kanser ile ilişkili spesifik sinyal yollarını düzenlediği çeşitli in vivo ve in vitro çalışmalarla keşfedilen; deniz canlıları ve mikroorganizmalardan elde edilen doğal bileşikler, bitkilerden izole edilen; alkaloit, flavonoid, terpenoid, polifenol, lignan gibi çeşitli fitokimyasallar, geleneksel tıbbi kullanımı olan ve yenilebilir bitkisel kaynaklardan (baharatlar, sebze-ler veya meyvelerden elde edilen D vitamini, nar ve çay polifenolleri gibi) elde edilen bitkisel ekstratlar ve nutrasotikler anti-prostat müdahaleleri için umut verici adaylar olarak kabul edilebilir. Bu doğal bile-şikler özellikle, içsel ve dışsal apoptotik yolda yer alan proteinlerin aktivasyonunu değiştirerek, bu proteinler aracılı kaspaz kaskadlarını indükleyerek, AKT/mTOR yolu, MAPK yolu, NF-κB yolu, Ca2+ yolu ve JAK/STAT yolunu hedefleyerek, anti-neoplastik ajanlar olarak etki eder ve hücre döngü-sünü durdurarak etkilerini gösterebilirler⁷.

Apium graveolens (Kereviz), Apiaceae familyasına ait, Avrupa genelinde ve Afrika ile Asya'nın tropi-kal ve subtropikal bölgelerinde yetişen tek yıllık veya çok yıllık, besinsel olarak tüketilen bir bitkidir. Kereviz fitokimyasal bileşikleri arasında bulunan; anti-kanser özelliklere sahip; apigenin, limonen, selinen, frokumarin glikozitler, flavonoidler, A ve C vitaminleri nedeniyle geleneksel tıpta yaygın olarak kullanılmaktadır⁸. Farmakolojik aktiviteleri anti-kanser, anti-oksidan, anti-diyabetik, anti-inflamatuar, hepatoprotektif ve anti-hiperkolesterolemiden anti-hipertansif etkiye kadar değişmektedir. Yapılan çalışmalar, Apium graveolens'in yaprak, kök ve tohumlarından elde edilen ekstraktların, prostat, rabdomiyosarkom, mide ve oral kanserler gibi çeşitli kanser türlerinin yaşayabilirliğini azaltma ve apoptozunu indükleme yeteneğini göstermiştir⁹.

Bu araştırmada, Apium graveolens bitkisinin etanolik ekstraktlarının, insan prostat kanseri LNCaP hücrelerinin canlılığı üzerine doz ve zaman bağımlı etkilerinin belirlenmesi; ayrıca içsel apoptotik yolun üyeleri olan BCL-2, BCL-XL, BAX proteinleri ile BAX/BCL-2 oranı ve yolun aktivatörlerinden p53 proteini üzerinden anti-kanserojen ve apoptotik etkilerinin değerlendirilme-si amaçlanmıştır. Böylece prostat kanseri hücrelerinde, Apium graveolens ekstraktları ile hedeflenen terapötik potansiyelin keşfi prostat kanseri tedavisinde yeni stratejiler geliştirmeye olanak sağlayacaktır. Planlanacak daha ileri in vivo ve in vitro çalışmalar ile ekstraktların BCL-2 homoloji alanı 3 (BH3) mimetikleriyle ve diğer kemoterapötik ajan-larla kombine kullanımının ise yararlanımı arttırması olasıdır.

LNCaP Hücre Hattı Kültürünün Hazırlanması
Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı’ndan temin edilen LNCaP hücreleri, %10’luk fetal sığır serumu ve %1 Penisilin/Streptomisin ile desteklenmiş kültür medyumu (Roswell Park Memorial Institute 1640 Medium) içerisinde kültüre edildi. 37ºC, %95 hava, %5 CO₂ ve %100 nem koşullarında inkübasyona alındı.

Apium graveolens Etanolik Ekstraktının Hazırlanması
Kurutularak toz haline getirilen Apium graveolens bitkisinin kök kısımları Anadolu Üniversitesi Bitki İlaç ve Bilimsel Araştırmalar Merkezi’nde (AÜBİBAM) %70’lik etanol ile 12 saat ekstrakte edildi. Ekstraksiyon sonrası fazla etanol vakumla-ma, fazla su liyofilizasyon ile uzaklaştırılarak ku-rutma işlemi yapıldı. Ekstrenin verimi değerlendi-rildi ve %44,45 olarak bulundu. Etanol ekstraktı, uygulamadan hemen önce dimetil sülfoksit (DMSO) (%0,5 oranında) içerisinde taze olarak çözüldü. Kontrol grubuna da besiyerine aynı kon-santrasyonda DMSO eklendi.

Deney Gruplarının Oluşturulması
Daha önce yapmış olduğumuz çalışmada kullanmış olduğumuz IC50 değeri uygulama dozuna (2840 µg/mL) göre belirlenmiş olan etanolik ekstrakt dozları (0, 1500, 2000 ve 2500 μg/mL) mevcut çalışmamızda da tercih edildi¹⁰. LNCaP hücrelerine Apium graveolens bitkisinin zamana bağımlı etkilerini görebilmek için hücreler, 24 saat ve 48 saat boyunca uygulama yapılan 2 grup, doza bağımlı etkilerini görebilmek için belirlenen ekstrakt kon-santrasyonlarının uygulandığı 4 gruba ayrıldı. Buna göre 24 saat ve 48 saatlik ayrı ayrı uygulama yapılan gruplar aşağıdaki gibi oluşturuldu:

1. Grup: Kontrol grubu, sadece besiyeri
2. Grup: 1500 µg/mL ekstrakt, (24 ve 48 saat)
3. Grup: 2000 µg/mL ekstrakt, (24 ve 48 saat)
4. Grup: 2500 µg/mL ekstrakt, (24 ve 48 saat)
Deney, 2 bağımsız tekrar ve 3’er teknik tekrar olmak üzere n=6 olacak şekilde gerçekleştirildi.

ELISA Yöntemi ile BCL-2, BCL-XL, BAX ve p53 Proteinlerinin Ölçümü
Hücreler, Apium graveolens’in etanolik ekstraktlarının 0, 1500, 2000, 2500 µg/mL konsant-rasyonlarını içeren kültür ortamına her bir kuyucuğa 1x105 hücre gelecek şekilde ekilerek 24 ve 48 saat olmak üzere inkübe edildi. Uygulama sonrası, hüc-re kültüründen medium uzaklaştırılarak soğuk fosfat tamponlu tuzlu su (PBS) ile yıkama işlemi yapıldı. Üzerine soğuk 1 mM 0,5 mL fenilmetilsülfonil florür (PMSF) eklenen hücreler 5 dk buz üzerinde bekletilerek lizis edildi. Lizis sonrası başka bir tüpe alınan hücrelere buz üstünde sonikasyon işlemi uygulandı. Homojenize edilen örnekler, hücre süpernatantının ayrıştırılması için 10 dk. boyunca +4ºC’de santrifüj edildi. Elde edilen süpernatant başka bir tüpe aktarılarak deney gününe kadar (3 gün) -80ºC’de muhafaza edildi. BCL-2 ve p53 öl-çümleri için Invitrogen marka Human BCL-2 ve p53 ELISA Kitleri (Thermo Fisher Scientific168 Third Avenue Waltham, MA USA 02451), BCL-XL ve BAX ölçümleri için Sunred marka Human BCL-XL ve BAX ELISA kitleri (Jufengyuan Road, Baoshan District, Shanghai, China) kullanıldı. ELISA plakasının her bir oyuğunda yüz mikrolitre çözünür fraksiyon kullanılarak, absorbans okuması için ChemWell 2910 marka (Awareness Technology, Inc. Martin Hwy. Palm City, USA) ELISA okuyucu cihazı kullanıldı. Sonuçlar canlı hücre sayılarıyla oranlanarak ng/mL olarak verildi. Elde edilen BAX ve BCL-2 protein sonuçlarına göre BAX/BCL-2 oranı hesaplandı.

İstatistik
Tüm veriler her gruptaki altı bağımsız deneyden elde edildi ve medyan (IQR) olarak sunuldu. Grup-lar arasında fark olup olmadığı Kruskal-Wallis testi ile belirlendi. Farklılığı yaratan grup ya da grupların belirlenmesi için Dunn testi uygulandı. Verilerin analizi SPSS 24 (IBM Corporation, Chicago, Illinois, ABD) istatistik programı ile gerçekleştiril-di. p <0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

LNCaP hücrelerinin, 0, 1500, 2000, 2500 µg/mL konsantrasyonlarındaki Apium graveolens ekstraktları ile 24 ve 48 saat muamelesi sonrası ölçülen BCL-2, BCL-XL, BAX ve p53 düzeyleri ve gruplar arasındaki karşılaştırmalar Tablo 1’de gösterilmiştir. LNCaP hücrelerine Apium graveolens ekstraktlarının 24 ve 48 saatliğine uygulaması BCL-2 düzeylerinde gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yaratmamıştır. 2500 µg/mL ekstrakt konsantrasyonlarının 48 saatlik uygulaması, BCL-XL düzeyini kontrol grubuna göre anlamlı olarak arttırmıştır (p = 0,012). 2000 µg/mL konsantrasyo-nundaki Apium graveolens ekstraktının LNCaP hücrelerine 24 saat uygulanması sonucunda BAX düzeyi kontrol grubuna göre anlamlı olarak artmıştır (p = 0,001). Benzer şekilde, 2500 µg/mL konsantrasyonunun 24 saatlik uygulanması p53 düzeyinde kontrol grubuna kıyasla anlamlı artışa neden olmuştur (p = 0,001). 2000 ve 2500 µg/mL konsantrasyonlardaki Apium graveolens ekstraktlarının LNCaP hücrelerine 48 saat uygulanması sonucunda ölçülen BAX (p = 0,022 ve p < 0,001, sırasıyla) ve p53 (p = 0,017 ve p =0,017, sırasıyla) düzeyleri, kontrol grubuna göre, doza ve zamana bağımlı ola-rak anlamlı biçimde artmıştır (Tablo 1).

Tablo 1: Apium graveolens ekstraktının farklı konsantrasyonlarının LNCaP hücreleri deney gruplarına 24 ve 48 saat boyunca uygulanması sonrası BCL-2, BCL-XL, BAX ve p53 proteinleri ölçüm sonuçları.

BAX/BCL-2 oranı ise 2000 µg/mL ekstrakt kon-santrasyonun 24 ve 48 saatlik, 2500 µg/mL ekstrakt konsantrasyonun 48 saatlik uygulaması sonrası kontrol grubuna göre anlamlı olarak yükselmiştir (sırasıyla p = 0,017; p = 0,042; p = 0,001) (Şekil 1A, B).

Şekil 1A: Apium graveolens konsantrasyonlarının BAX/BCL-2 oranı üzerine etkileri (24 saat).

Şekil 1B: Apium graveolens konsantrasyonlarının BAX/BCL-2 oranı üzerine etkileri (48 saat).

Prostat kanseri, 2020 yılı itibarıyla 112 ülkede er-keklerde en sık görülen kanser türü olup, tüm erkek kanserlerinin %15'ini oluşturmaktadır. Erkeklerde kanser kaynaklı ölümlerde akciğer kanserinden sonra ikinci sırada yer alır¹¹. Prostat kanseri, ilerleyici doğası nedeniyle henüz etkin olarak tedavi edilememektedir. Prostat kanserinin bu yüksek görülme sıklığı, sosyo-ekonomik yükünün ve dola-yısıyla tedavi maliyetlerinin diğer kanserlere göre daha hızlı artışına neden olmaktadır^12,13. Pros-tat kanseri, dolaşımdaki androjenler tarafından yönlendirilen endokrinle ilişkili bir malignitedir. Birinci basamak sistemik tedavi, anti-androjenler ve androjen reseptör aktivitesi inhibitörleri tarafından total androjen blokajıdır¹⁴. LNCaP hücre dizisi, bir lenf nodu metastazından elde edilen insan pros-tat adenokarsinom hücrelerinden türetilmiş androjene duyarlı bir hücre dizisidir. Bu da LNCaP hücrelerini, prostat adenokarsinomu aktivitesinin araştırılması gibi onkoloji amaçları için kullanışlı hale getirmiştir¹⁵.

Doğal ürünler içerikleri ile çeşitli anti-kanser ilaçlar, ilaç kombinasyonları ve kemoterapi stratejileri gibi etkiler sunabilen en zengin kaynaklardan biridir. Bitkilerin anti-kanser aktivitesi, ekstraktlarda bulu-nan fitokimyasal bileşenlerle bağlantılıdır. Yaklaşık 1000 bitki türünün anti-kanser özelliklere sahip olduğu tespit edilmiştir. Halihazırda kullanılan anti-kanser ilaçların %60'ından fazlasının bitkiler, mik-roorganizmalar ve deniz organizmaları gibi farklı doğal kaynaklardan izole edildiği rapor edilmiştir. Son birkaç on yıl boyunca bitkisel ilaçların faydalı biyolojik etkileri, hedef hücrelerle doğrudan ve güçlü etkileşimleri, sağlıklı hücrelere daha az toksisiteleri nedeniyle kullanımları önemli ölçüde artmıştır. Bu bitkisel ürünler, prostat kanserini daha az yıkıcı ve tedavi edilebilir hale getirmek için umut verici kimyasal ajanlar sunabilen yüksek çeşitliliğe sahip kaynaklardır. Son yıllarda, birçok doğal ürün ve özüt in vitro ve/veya in vivo olarak bilimsel olarak araştırılmıştır ve potansiyel anti-prostat kanseri ajanları olabilecekleri ileri sürülmüştür¹⁶.

Fitokimyasallar, kanser hücrelerinin radyo ve kemoterapi gibi anti-kanser tedavilere tepkisini ve yararlanımını önemli ölçüde artırırlar. Ayrıca, hücre apoptozu ve çoğalması, kanser istilası ve metastatik hastalık dahil olmak üzere karsinojenesin her aşa-masını hedef alarak, yan etkisi ve maliyeti düşük güçlü anti-kanserojen ajanlar olarak aktivite gösterirler¹⁷.

Apiaceae familyasının çeşitli üyeleri arasında yer alan kereviz uzun zamandır anti-tümör ve kemopreventif potansiyele sahip çok sayıda ikincil metaboliti biyosentezleme konusunda dikkate değer bir yetenek gösteren, yenilebilir ve sağlık açısından birçok faydalı ve nutrasötik özellikleri nedeniyle şifalı bir bitkidir¹⁸. Apium graveolens bitkisinin içerdiği flavonoidler, ftalidler, kumarinler, polifenoller, terpenoidler ve poliasetilenlerin geniş kapsamlı anti-kanser ve kemopreventif özelliklere sahip olduğu rapor edilmiş ve bu nedenle kereviz tüketiminin bazı kanserlere karşı koruma sağladığı varsayılmıştır^10,19,20 Kereviz bitkisinin kayda değer biyolojik profiline rağmen, apoptotik potansiyelleri sınırlı sayıda araştırılmış ve çoğunlukla tohumlara odaklanılmıştır. Mevcut çalışmamız, farklı konsantrasyonlardaki Apium graveolens etanolik ekstraktlarının, LNCaP hücrelerinde doza ve zama-na bağımlı olarak BCL-2 düzeyinde gruplar arasın-da anlamlı bir fark yaratmasa da, BAX ve p53 dü-zeyleri ile BAX/BCL-2 oranında kontrol grubuna göre artışa yol açarak apoptotik ve antiproliferatif aktiviteye sahip olduğunu göstermiştir.

Apoptoz, ökaryotik hücrelerde sıkı bir şekilde kontrol edilen, düzensizliği hücrenin hayatta kalmasını etkileyen, programlanmış hücre ölümüdür. Ancak birçok malign hücre, anti-apoptotik ve pro-apoptotik faktörlerin ekspresyonunu etkileyerek apoptozdan kaçmak için bazı mekanizmalar geliştirir²¹. Apoptoz mekanizmasında görevli protein ve moleküllerin, düzensiz ekspresyon ve fonksiyo-nu, çok sayıda insan tümörünün gelişmesine ve ilerlemesine neden olur, dolayısıyla bu proteinler, ilaç keşfinin umut verici hedefleri olarak kabul edilir ve şu anda klinik deneylerde incelenmektedir. BCL-2 ailesinin proteinleri, hücre ölümü mekanizmalarının işleyişinde anahtar rol oynarlar ve nekroz, otofaji, apoptoz gibi farklı yollar ile hücre ölümünü modüle ederler^22,23. BCL-2 protein ailesinin pro ve anti-apoptotik alt sınıfları arasındaki hassas denge, apoptoza duyarlılığı düzenler. Bu nedenle, BCL-2 ailesinin proteinleri, çeşitli insan kanserlerinin ilerlemesinde rasyonel terapötik hedeflerdir. Prostat kanseri tedavisinde, proapoptotik BCL-2 ailesi üyelerini taklit eden proteinler olan BH3 mimetikleri (örn. venetoklaks), yeni potansiyel tedavi yolları olarak klinik öncesi çalışmalarda önemli ilgi toplamıştır. Ayrıca prostat kanserinde, BCL-2 proteinleri androjen direnci, kemorezistans ve radyasyon tedavisine dirençle ilişkilendirilmiştir^24-26.

Prostat kanseri hücrelerinde çeşitli bitkisel ürünlerin etkilerinin araştırıldığı çalışmaları incelediğimizde: Kurkuminin, LNCaP hücrelerinde konsantrasyona bağlı bir şekilde, BCL-2, BCL-XL ve XIAP'yi aşağı regüle ederek^27,28; alternolün, in vitro ve in vivo prostat kanseri tümör hücrelerinde BCL-2’nin ekspresyonunu azaltarak (29); narın suyu ve perikarpında bulunan polifenollerin androjene ba-ğımlı LNCaP hücreleri ile PC3 ve DU145 hücrelerinde antiproliferatif, anti-invaziv ve antimetastatik etkiler uyandırarak BCL-2 proteinlerinin modülas-yonu yoluyla apoptozu indüklediği³⁰ gösterilmiş-tir. Prostat kanseri hücreleri olan PC-3 ve DU145'in kerevizin de içerdiği bir flavon olan Apigenin ile tedavisi, apoptoz inhibitörleri BCL-XL ve BCL-2'de azalma ve BAX'ta artış meydana getirerek apoptoz yoluyla anti-kanser etkiler göstermiştir³¹. Quercetin, anti-inflamatuar, anti-oksidan ve anti-kanser etkileri kabul edilmiş olan bir flavonoiddir. Bu etkileri quercetinin, kanser hücresinin hayatta kalmasını engelleyerek ve anti-apoptotik yolakları zayıflatarak prostat kanserini baskılayabileceğini göstermektedir³².

LAPC4, LAPC9 ve LNCaP hücrelerinde³³ ve prostat tümörlerinde³⁴ androjen reseptör sinyali ve BCL-2 ekspresyonu arasında negatif, BCL-X arasında ise pozitif³⁵ bir korelasyon rapor edil-miştir. LNCaP hücrelerinde androjen bağımlılığının BCL-2 düzeylerine etkisinin araştırıldığı bir çalışmada; androjene duyarlı insan LNCaP prostat kan-seri hücre hattının androjen bağımsızlığına ilerlemesi için öncelikle BCL-2'nin yukarı regülasyonunun gerekli olduğunu gösterilmiştir³⁶ Prostat kanseri hücrelerinde yapılan deneyler, androjen reseptörünün BCL-X promoterine bağlandığını ve BCL-X ekspresyonunun androjen reseptörüne ba-ğımlı düzenlendiğini³⁷, prostat kanseri hücrele-rinde BCL-X ekspresyonunun androjene bağımlılığı olduğunu ortaya koymuştur³⁸. Biz çalışmamızda Apium graveolens’in farklı dozlardaki ekstraktlarının BCL-2 aktivitesinde anlamlı bir değişikliğe neden olmadığı gözlemledik. Mevcut verilere göre bu durumu, kullanılan prostat kanseri hücre hatlarının androjen bağımlı olup olmamasına bağlamak mümkündür. Öte yandan, BCL-2 protein düzeyinde değişiklik olmaması aynı zamanda diğer anti-apoptotik belirteç olan BCL-XL de artış olma-sı; Apium graveolens etanolik ekstraktlarının LNCaP hücrelerinde pro-apoptotik moleküller olan BAX ve p53 düzeylerinde yarattığı artışla apoptozu teşvik ettiğini göstermektedir.

Tümör baskılayıcı gen; p53, DNA veya serbest radikal hasarı gibi çok sayıda hücresel strese yanıt olarak hem apoptozu hem de hücre döngüsünü düzenler. Ölüm reseptörleri, BAX ve PUMA gibi BCL-2 proteinlerini düzenleyerek ekstrinsik yolu ve mitokondriyal apoptozu indükler. p53'ün mutasyonu, apoptozu inhibe ederek kanser hücrelerinin süresiz olarak çoğalmasına yardımcı olur. Prostat kanserinde, p53 mutasyonları erken, iyi diferansiye durumda nadirdir ancak metastatik hastalık veya hormondan bağımsız tümörler ilerledikçe daha sık hale gelir^39,40. Yapılan çalışmalarda; cis-likopen ile tedavi edilen prostat kanseri hücrelerinde TP53 ve BAX’ın aşırı ekspresyonu, BCL-2’nin aşağı regülasyonu sayesinde⁴¹, Moringa oleifera metanolik yaprak ekstraktının DU145 hücrelerinde proapoptotik BAX mRNA ekspresyonu-nun yukarı regülasyonu ve anti-apoptotik BCL-2 mRNA ekspresyonunun aşağı regülasyonu ile⁴², kurkiminin ise LNCaP hücrelerinde proapoptotik genler BİM, BAX, BAK, p53'ün seviyelerinin artı-şına neden olarak⁴³ apoptozu indüklediği gösterilmiştir. Mevcut çalışmamızda elde ettiğimiz so-nuçlarımıza göre Apium graveolens etanolik ekstraktları da içerdiği fitokimyasallar ile LNCaP hücrelerinde pro-apoptotik moleküller olan BAX ve p53 protein düzeylerinde artışa neden olarak apoptoza yol açmıştır.

BAX ve BCL-2'nin zıt fonksiyonları olduğundan BCL-2'nin BAX'a oranı hücre apoptozunu değer-lendirmek için önemli bir indekstir. Bir ölüm sinyalinden sonra BCL-2'ye göre daha yüksek BAX se-viyeleri, hücrelerin apoptoza duyarlılığını artırabilir. İnsan prostat kanseri PC-3 hücrelerinin Peperomin E ile tedavisinin⁴⁴, LNCaP ve PC3 hücrelerinde keçiboynuzu ekstrakt uygulamasının⁴⁵ bizim sonucumuzla benzer şekilde BAX/BCL-2 oranını yukarı regüle ettiği belirtilmiştir. Ayrıca bir başka çalışmada, BAX/BCL-2 oranındaki artışın androjenden bağımsız 104-R1 LNCaP hücrelerinin büyümesini baskıladığı bulunmuştur³⁶.

Apium graveolens’in, rabdomiyosarkom hücre hatlarının büyüme inhibisyonu üzerinde konsantrasyona bağlı bir etki gösterdiği⁴⁶, hepatoselüler karsinomda antioksidan enzim aktivitesinde ve kaspaz-3 seviyesinde artışa, inflamatuar sitokinlerde azalmaya neden olduğu⁴⁷, insan mide kanseri BGC-823 hücrelerinde Siklin A, CDK2 ve BCL-2 gibi hücre döngüsü ve apoptozla ilişkili proteinlerin hepsini aşağı regüle ettiği, oysa BAX’ı yukarı regüle ettiği⁴⁸, LNCaP hücrelerinde ise parça-lanmış poli (ADP-riboz) polimeraz üzerinden apoptotik etki ve vasküler endotel büyüme faktörü-nü aşağı düzenleyerek anjiyogenezi engellediği¹⁰ ve böylece anti-kansorejen etkinliği çeşitli kanser tiplerinde çalışılmıştır. Fakat yine de pek çok toplumda tüketilen şifalı bir bitki olan Apium graveolens’in kök, tohum, yaprak kısımlarının ve etken maddelerinin her birinin kanserin farklı sinyal yollarının aydınlatılabilmesi için ayrı ayrı değerlen-dirilmesi, anti-kanser ve apoptotik etkinliğinin ayrıntılı olarak ortaya konması mortalite oranı yüksek ve tedavisi zorlu bir hastalık olan prostat kanseri gibi malignitelerde büyük katkı sağlayacaktır.

Yakın zamanda kerevizin LNCaP hücrelerinde, kaspaz-3, -8, -9 ve APAF-1 protein düzeyleri üzeri-ne etkinliğini araştırdığımız çalışmamızda, bitkinin apoptotik etkinliğine dair yeni kanıtlar elde ettik⁴⁹. Mevcut çalışmamızda ise kerevizin LNCaP hücreleri üzerine BCL-2 proteinleri ve p53 aracılı-ğıyla anti-kanser etkilerini göstermeyi amaçladık. Çalışmamızın kısıtlılıkları arasında, Apium graveolens'in apoptotik etkinliğinin farklı tipteki prostat kanseri hücrelerinde gösterilmemiş olması ve total apoptotik etkinliğini gösterebileceğimiz histokimyasal bir tekniğin eksikliği yer almaktadır. Çeşitli fitokimyasalları ile oldukça etkin ve yenile-nebilir bir bitki olan kerevizin, tek başına veya kemoterapötik ajanlarla kombinasyon halinde kul-lanımının yararlı etkilerini göstermek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

Apium graveolens ekstraktları LNCaP hücrelerinde doz ve zamana bağımlı olarak BAX/BCL-2 oranı ile BAX ve p53 protein düzeylerini yukarı regüle ederek apoptozu indüklemiş ve anti-kanser etkilerini göstermiştir.

Prostat kanserini önlemek ve tedavi etmek amacıyla terapötik olarak etkin gıdaların, örneğin kerevizin, tüketimi kanser hücrelerinde apoptoz indüksiyonuna dayalı anti-kanser etkiler ortaya koyabilmektedir. Kereviz bitkisinde bulunan çeşitli fitokimyasalların prostat kanseri ile ilişkili mekanizmalardaki spesifik rolleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir ve doğal ürünlerin kanser tedavisindeki potansiyel etkinlikleri daha ayrıntılı olarak incelenmelidir.