Kronik inflamatuar demiyelinizan polinöropati (CIDP); spesifik kliniği, elektromyografi (EMG), beyin omurilik sıvısı (BOS) ve histolojik bulguları olan, patogenezinde immun mekanizmaların rol aldığı nadir bir hastalıktır ¹. Tanı için klinik önemlidir ek olarak EMG, patoloji, BOS bulgularından ikisinin varlığında kesin tanı, birinin varlığında olası tanı konulur ². CIDP tedavi yaklaşımlarının farklı olması nedeniyle diğer nöropati formlarından ayırımı şarttır ve tedavi edilebilen nöropati formlarından en sık görülenidir ¹. CIDP tanısı, demiyelinizan nöropatiye yol açan diğer nedenlerden olan hipotiroidizm, böbrek yetmezliği, HIV enfeksiyonu, bağ dokusu hastalığı, nedeni bilinmeyen gamopati (MGUS), malignite ve toksik maddelerle karşılaşma yoksa düşünülmelidir ^1-4.

CIDP, diabetes mellitus (DM) tanılı bireylerde nondiyabetiklerden 11 kat fazla görülmekte ⁵ ve diyabetin CIDP’ye predispozisyon oluşturduğu öngörülmektedir. Konvansiyonel semptomatik diyabetik nöropatinin patofizyolojisinde rol alan nedenler; nöral iskemi, metabolik atıkların birikimi, immun ve inflamatuvar mekanizmalardır ve sık görülen nöropati formları simetrik sensorimotor polinöropati, mononöropati, otonomik nöropatidir, trunkal radikulopati ve proksimal motor nöropati iken, CIDP ise, nispeten daha az görülen ve patogenezinde otoimmun mekanizmaların rol aldığı öne sürülen demiyelinizan polinöropatidir ^4,6,7. CIDP’yi, diyabette en sık görülen ve aksonal tutulumla giden simetrik sensorimotor polinöropati formundan ayırmak güçtür.

DM sıklığının batılı ülkelerde ortalama % 1 olduğu ve diyabetiklerin yaklaşık % 45’inde periferik nöropati gelişebildiği bildirilmektedir. Başka bir deyişle DM periferal nöropatilerin en sık sebebidir ⁸. Günümüzde, Dünya genelinde, 150 milyon insanın DM tanılı olduğu ve bu sayının 2025 yılında 300 milyona ulaşabileceği düşünülürse sorunun büyüklüğünü anlamak güç olmamaktadır ⁹.

Patofizyolojisinde immun mekanizmaların rol alması nedeniyle CIDP tedavisinde kontrollü klinik çalışmalarla IVIG, kortikosteroid ve plazmaferezin etkinliği ortaya konulmuştur ^2,3,10. Tedaviye dirençli olgularda azothioprin, siklosporin, siklifosfamid, interferon, etanercept gibi immunmodülatör ajanların yararlı etkileri bildirilmiştir ^2,3,6.

Altmış sekiz yaşında, 16 yıl önce tip 2 DM tanısı almış, ilk yıllar oral antidiyabetikler kullanmış, son 6 yıldır orta etkili ikili doz insülin kullanan bir olgu. İki yıldır her iki üst ve alt ekstremitede giderek artan hafif kuvvetsizlik, geceleri daha belirginleşen yanıcı ağrı, hafif derecede hissizlik yakınmaları ile polikliniğimize başvurdu. Bu yakınmalarla daha önce yapılan EMG bulguları doğrultusunda amitriptilin 75 mg/gün, yanıt alınamaması üzerine yerine 400 mg/gün karbamezepin kullanmış ancak yakınmaları devam ediyormuş.

Sistemik fizik muayenesinde özellik olmayan hastanın nörolojik muayenesinde; mekanik ve ısı allodinisi beraberinde hiporefleksi saptandı. Uluslararası The Leeds assessment of neuropathic symptoms and signs (LANSS) ve Likert ağrı skalalarından sırasıyla 24 ve 65 puan aldı ^11,12. Labaratuvar incelemesinde glikoz 151 mg/dl ve HbA1c % 9,2 saptandı, diğer kan tetkikleri normaldi. Yapılan EMG’de (Tablo-1) bilateral tibial motor ileti bloğu, temporal dispersiyon saptandı.

Tablo 1: Olgunun tedavi öncesi ve sonrası EMG bulguları

Sural duyu iletisi alınamadı. İki motor sinirde distal latans azalmış, üst ve alt ekstremitede motor sinir ileti hızı yavaşlamış, amplitüd düşmüş, F dalgasına alt ekstremitede anlamlı yanıt alınamamıştır. Olgu sinir biyopsisini ve serobrospinal sıvının değerlendirilmesi için önerilen lumbar ponksiyonu kabul etmedi.

Olgu klinik olarak iki yıldır var olan üst ve alt ekstremiteyi tutan simetrik güç ve his kaybı tariflemesi, fizik bakıda hiporefleksi saptanması ve elektrofizyolojik bulguları (ileti bloğu, temporal dispersiyon, ileti hızında azalma, distal latansda uzama ve F dalgasına anlamlı yanıt yokluğu) ile olası CIDP kabul edildi ^2,3,10. 0,5 gram/kilogram dozunda IVIG (Octagam®) 4 hafta arayla toplam 6 doz uygulandı ^2,11. Tedavi sonrası hastanın mevcut yakınmaların belirgin azalmış, uluslararası LANSS ve Likert ağrı skalaları sırasıyla 11 ve 32 puanlara gerilemişti. Altı ayın sonunda yapılan kontrol EMG’de; sural duysal ileti alınmaya başlanmış, motor ileti hızında düzelme, distal latansda gerileme, amplitüd’de artma saptanmış ve F dalgası alınmaya başlanmıştır (Tablo 1).

Bu makalede, DM tanılı bir hastada CIDP varlığı ve tedavisinde IVIG kullanımının etkili olduğu ortaya konuldu. Günümüzde CIDP’nin tam doğru insidansı bilinmiyor olmasına karşın Lozeron ve arkadaşları ¹² semptomatik diyabetik nöropatinin % 9’unu CIDP’nin oluşturduğunu bildirmişlerdir. Sharma ve arkadaşları ⁵ diyabetiklerde nondiyabetiklere göre CIDP görülme riskini 11 kat yüksek olduğunu ortaya koymuşlardır. CIDP; kronik progresif ya da relapslarla giden, simetrik, alt ve üst ekstremiteleri tutabilen, distal ve proksimal güç kaybı, his kaybı beraberinde hiporefleksi, arefleksi ile giden otoimmun demiyelinizan polinöropatidir ^2,6. Bu klinik farklılığa karşın CIDP tanısı güçtür ve sıklıkla atlanılmaktadır. Motor semptomları ön planda, beklenenden daha ağır polinöropatisi olan ve verilen tedaviye yanıt alınamayan diyabetik olgularda CIDP tanısı düşünülmelidir ¹³.

Amerikan Nöroloji Akademisi tarafından 1991 yılında yayınlanan CIDP tanı kriterlerinde, klinik bulgularla birlikte labaratuvar çalışmalardan; EMG, BOS ve histopatolojik bulgular esastır ². BOS analizi ve sinir biyopsileri EMG’ye göre daha invaziv tanı araçlarıdır ve çoğu zaman bu tetkikler açısından olguları ikna etmek güç olmaktadır. Klinik olarak CIDP düşünülen olgulara deneyimli ellerde yapılan elektrofizyolojik çalışmalarla tanıya ulaşılabilir. Bildirdiğimiz bu olguda; diyabet varlığı, motor semptomların ön planda olması ve verilen klasik tedavilere yanıt alınamaması CIDP tanısı düşşündürmüştür. İlk yapılan EMG dikkatli yapılmış olsaydı, olguda CIDP’ye özgün EMG bulgularına ulaşılır ve olgu daha önce tanı almış ve tedavi edilmiş olurdu.

Patogenezinde immun mekanizmaların yer alması nedeniyle CIDP tedavisinde immunomodulator ajanlar kullanılmaktadır. Otoimmun hastalıklarda IVIG kullanımının mekanizması net olarak ortaya konulamamakla birlikte IVIG’in dolaşan patojenik antikorları nötralize ettiği, B hücresi üzerindeki antijenik reseptörlere bağlanarak daha fazla otoantikor üretimini azalttığı, makrofaj üzerindeki Fc reseptöre bağlanarak inaktive ettiği, T hücre fonksiyonel modulasyonu dolayısı ile proinflamatuvar sitokin modulasyonunu sağladığı düşünülmektedir ¹⁴. Daha önceki yayınlarda demyelinizan nöropatilerde çeşitli doz ve sürelerde IVIG kullanımı ve etkinliği rapor edilmiştir. Sharma ve arkadaşları ⁵ ile Cocito ve arkadaşları ¹¹ 0,4/g/kg/gün IVIG 5 gün süreyle kullanmışlar, klinik ve elektrofizyolojik bulguların gerilediğini rapor etmişlerdir. Mendell ve arkadaşları ¹⁵ 1. 2. ve 21. günlerde 1 g/kg/gün, Hahn ve arkadaşları ¹⁰ ise 1-2 g/kg/gün IVIG kullanmışlar ve yararlı etkilerini bildirmişlerdir. Hastamızda 4 hafta arayla toplam 6 kür 0,5 g/kg/gün IVIG uygulama sonrası klinik yakınmalarında ve elektrofizyolojik bulgularında düzelme saptadık ve tedavinin üzerinden iki yıl geçmesine karşın olguda relaps gelişmediğini gözledik.

Sonuç olarak; bu hasta diyabetik nöropatik ağrıda klasik nöropatilere ek olarak CIDP’nin de düşülmesi gerektiğini, CIDP tedavisinde IVIG’in iyi bir seçenek olduğunu ortaya koymuştur. Tek bir olgu ile böylesi kesin fikirlere ulaşmak kuşkusuz her zaman doğru değildir. Geniş ve kontrollü çalışmalar ile DM’da CIDP sıklığı ve CIDP saptandığında IVIG uygulamanın etkinliğinin araştırılması gerektiğini düşünmekteyiz.