Tüberküloz olgularının %20’sinde akciğer dışı bir odak mevcut olup en sık etkilenen bölge genitoüriner sistemdir. Genitoüriner sistem tutulum oranı %4-8 arasında değişmektedir ¹. Kesin olarak bilinmemekle birlikte 20. yüzyılda yapılan geniş otopsi serilerinde prostat tutulumu %10–12 arasında bildirilmektedir ². Olguların çoğu transüretral rezeksiyon sırasında tesadüfen saptanmaktadır. Bu nedenle klinisyenlerin çoğu tüberküloz prostatitin tanısında güçlük yaşamaktadır ³.

Genitoüriner sistem tüberkülozunda en önemli dayanak hastanın öyküsüdür. Belirtiler sıklıkla non-spesifiktir. Yaşamın erken dönemlerinde akciğer veya akciğer dışı tüberküloz varlığı birçok olguda önemli ipucu olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca akciğer tüberkülozundan sonra GÜTB sistem tutulumu arasındaki latent süre oldukça değişken olup 30 yıla kadar uzayabilmektedir ¹.

Özellikle son zamanlarda intravezikal Bacille Calmette- Guerin (BCG) uygulamasına bağlı granülomatöz prostatit olguları bildirilmiştir. Ayrıca AIDS’le birlikte ekstrapulmoner tüberküloz olgularında da tedrici olarak bir artış olmakla birlikte izole prostat tüberkülozu hala oldukça nadir görülmektedir ³. Sunulan olguda prostat dokusu hariç akciğer ve akciğer dışı herhangi bir odak saptanmaksızın yalnızca prostatit şeklinde gözlenen izole bir prostat tüberkülozu sunulmuştur.

Kırk iki yaşında erkek hasta; sekiz yıldır devam eden perineal ağrı ve prematür ejakülasyon yakınmaları ile hastanemize başvurdu. Perineal ağrı özellikle cinsel ilişki esnasında penise yayılıyor ve 1-2 saat sürüyormuş. Üretral akıntı, ameliyat ve kronik hastalık öyküsü bulunmayan hastanın rektal prostat muayenesinde; prostat yüksek yerleşimli, Grade I büyüklükte, sert kıvamlı ve hassastı. Prostat yüzeyinde düzensizlik ve nodül saptanmadı. Seminal veziküllerde duyarlılık vardı. Öykü ve fizik muayene bulguları temel alınarak yapılan Birleşik Devletler Ulusal Sağlık Enstitüsü (USNIH) Prostatit sınıflamasına göre olgu, inflamatuar kronik pelvik ağrı sendromu (İKPAS) kategori III A olarak değerlendirildi.

Laboratuar incelemelerinde; beyaz küre sayısı: 7.500 /mm3, hemoglobin: 14 g/dL, trombosit: 186.000/ mm3, Sedimantasyon hızı: 7 mm/saat, CRP: negatif idi. Rutin kan biyokimyasal değerleri ve tam idrar tetkiki normaldi. Masajla alınan prostat sekresyonunun Giemsa boyamasında küçük büyütmede her alanda 8–10 lökosit (%45 nötrofil, %40 lenfosit, %15 monosit) görüldü. Gram boyamada mikroorganizma görülmedi. Kanlı agar, Eosin Metilen Blue (EMB) ve çukulata besiyerine yapılan ekimlerde üreme olmadı. Anti-Chlamydia, anti-Mycoplasma, anti-Human Papilloma Virus ve anti-Herpes Simplex Virus antikorları için serolojik testler yapıldı ve negatif olarak sonuçlandı. Prostat sekresyonunun Ehrlich Ziehl-Neelsen (EZN) boyamasında aside dirençli basiller görüldü. Bir sonraki gün alınan prostat sekresyonunda direkt boyamada yine ARB görüldü ve Löwenstein-Jensen besiyerine kültürü yapıldı. Hastaya prostat biyopsisi planlandı ancak hasta işlem için onay vermedi. Hastanın sabah ilk idrarında ve mide açlık suyunda üst üste üç gün ARB basili arandı. Ancak hem preparatın direkt EZN boyamasında ARB gözlenmedi ve hem de bu materyallerin ekildiği Löwenstein-Jensen besiyerlerinde 45 günlük süre sonunda üreme gözlenmedi. Prostattan ikinci kez alınan sıvıda TBC PCR (+) bulundu. Löwenstein-Jensen besiyerine yapılan ekimde 20. günde M. tuberculosis üredi.

Akciğer grafisi, abdominal ultrasonografi ve intravenöz piyelografi incelemeleri normal olarak değerlendirildi. Transrektal doppler ultrasonografide (TRUS-D) prostat boyutları, parankimi ve kanlanması normal, seminal veziküller dilate olarak izlendi (Şekil 1). Ejakulatuar kanalda 5 mm’lik kalkül ile uyumlu hiperekojen görünüm mevcuttu (Şekil 2).

Şekil 1: Transrektal ultrasonografide sağ seminal vezikülde dilatasyon.

Şekil 2: Ejakulatuar kanalda 5 mm’lik kalkül ile uyumlu hiperekojen görünüm

Bu incelemeler ışığında hasta izole prostat tüberkülozu olarak tanımlandı. İlk 2 ay 4’lü (izoniazid, rifampin, streptomisin, morfazinamid), daha sonra ikili (izonizazid ve rifampin) anti-tüberküloz tedavi verildi ². Altı ay verilen bu tedavi sonunda hastanın şikâyetleri tamamen kayboldu. Yapılan rektal muayenede prostat grade 1 büyüklükte ve sert kıvamda idi ancak hassas değildi. Hasta 2 yıl süre ile nüks açısından izlendi ancak relaps gözlenmedi.

Tüberküloz prostatit, mikobakterilerin primer infeksiyon bölgesinden sıklık sırasına göre hematojen, komşuluk veya lenfatik yolla prostata ulaşması neticesinde gelişir. Son derece nadir olmakla birlikte cinsel yolla da bulaşabileceği bildirilmiştir [–]. Prostat tutulumu olan olguların %75- 90’ında genitoüriner sistemin herhangi bir yerinde tüberküloz odağı saptanırken, sistemik tüberküloz olgularının %3-12’sinde prostat tutulumu olduğu bildirilmektedir ⁵. Geniş otopsi çalışmalarında prostat tutulum oranı %10–12 olarak rapor edilmiştir ³.

Sunulan olguda prostat sekresyonu hariç mide açlık suyu ve idrarda ARB pozitifliği saptanamadı ve bu örneklerin Löwenstein-Jensen besiyerine yapılan ekimlerinde üreme gözlenmedi. Akciğer grafisi, abdominal ultrasonografi ve intravenöz piyelografi incelemeleri normal olarak değerlendirildi. Belirti, bulgu ve laboratuar incelemelerinde prostat dışında tüberküloza ait başka bir odak saptanamadı.

Prematür ejakülasyon yaygın bir erkek cinsel fonksiyon bozukluğu olup yaşa bağlı olmak üzere seksüel aktif erkeklerin %30-40’ını etkilemektedir. Bu rahatsızlığın genel anlamda gözlenen nedeninin psikolojik olduğu ileri sürülmekle birlikte bu amaçla verilecek tedavi öncesinde özellikle kronik prostatit başta olmak üzere organik nedenlerin dışlanması gerekir ^7,9,10. Tüberküloz prostatitte ejakulat volümünde azalma, oligospermi, azospermi ve lökositospermi olmakta ve kendisini infertilite ile gösterebilmektedir. Ayrıca perine bölgesinde ağrı gözlenmektedir. Hatta tek bulgu idrar yaparken yanma olabilir. Steril üretral akıntı ve idrar sonunda kanama görülebilir. Rektal muayenede; prostat sert, düzensiz, nodüler veya granüler olarak palpe edilmektedir [–,]. Sunulan olguda en önemli belirtiler prematür ejakülasyon ve perineal ağrı idi. Hastanın rektal muayenesinde; prostat yüksek yerleşimli, Grade I büyüklükte, sert kıvamlı ve hassastı. Seminal veziküllerde duyarlılık vardı.

Prostat tüberkülozunda prostat sekresyon sıvısı ve üç günlük sabah ilk idrarda asidorezistan basil aranması ve kültür yapılması önemli tanı araçlarıdır. Bu örnekler için asidedirençli basil görülme oranı %52 olarak bildirilmiştir [,–]. Polimeraz zincir reaksiyonunun duyarlılığı ise %95.6-%98.1 olarak bildirilmektedir ⁹. Genital tüberkülozlu 53 olgunun semen analizi incelemelerinde olguların %89’unda azoospermi, %53’ünde oligospermi saptanmıştır. Görüntüleme yöntemi olarak transrektal ultrasonografi (TRUS), intravenöz ürogram, tomografi ve manyetik rezonans gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabileceği bildirilmektedir.[,–]. Prostat sıvısından yapılan kültürde mikroorganizmanın üretilmesi tanıyı kesinleştirir ⁴.

Bu olguda prostat sıvısında EZN boyama yöntemi ile ARB görülmesi, TBC-PCR pozitifliği ve Löwenstein-Jensen besiyerinde 20. günde üreme ile kesin tanı konulmuştur. Hastaya dörtlü anti-tüberküloz başlanmış ve 6. ay takibinde prostat sıvısında ARB görülmemiş, yakınmalarında ve prostat boyutlarında düzelme gözlenmiştir.