Antikonvülzanlarla tedavi sırasında karaciğer enzim indüksiyonu geliştiği bilinmektedir. Özellikle karbamazepin (KMZ) tedavisi sonrası hastalarda vitamin D eksikliği ve osteomalazik değişiklikler oluştuğu gösterilmiştir. Ayrıca KMZ kullanımı ile kalsiyum, fosfor ve D vitamin düzeyinde düşme ile alkalen fosfataz (ALP) düzeyinde ise artış olduğunu gösteren pek çok yayın bulunmaktadır ^1-4.

Burada, uzun süre KMZ kullanan bir epilepsi hastasında ortaya çıkan dirençli hipokalsemi ve hipokalsemik konvülsiyon sunularak; bu tür hastalarda tedavi sırasında gelişebilecek olası ikincil metabolik sorunlara dikkat çekilmek istendi.

Onbir yaşında erkek hasta üç yaşından itibaren epilepsi tanısı ile izleniyor ve son üç yıldır KMZ kullanıyordu. Son bir yıldır hiç nöbeti yok iken kliniğimize ağır ve uzun süren nöbet, status epileptikus kliniği ile başvurdu. Acil laboratuar incelemelerinden kan kalsiyum: 5.9 mg/dl (8.8-10.8 mg/dl), fosfor 3.4mg/dl (4-11 yaş: 3.7-5.6 mg/dl)), ALP 1291 U/L (10- 11 yaş:130-560 U/L), paratiroid hormon 321 pg/ml (1-16 yaş: 51-217 pg/ml) ve D vitamini 4.3 nmol/L (yaz: 15-150 nmol/L, kış: 10-75 nmol/L) bulundu. Hastaya intravenöz kalsiyum glukonat başlanıldı (200 mg/kg/doz x 4/ gün). KMZ kesilerek topiramat 5 mg/gün, oral başlanıldı. Aralıklı bakılan serum kalsiyum değerinin 7 mg/dL altında olması nedeni ile hastaya aktif vit D3 (Kalsitriol, 0.5 µg/gün) başlanıldı. Hastanın kemik dansitesinde ise ağır osteomalazik değişiklikler saptandı. Tedavinin 8. günü kan kalsiyum seviyesi normale gelen hastaya ek 10 günlük ağızdan kalsiyum ve aktif D vitamini verilerek taburcu edildi. 1 ve 3 ay sonraki kontrollerinde nöbeti olmayan hastanın, serum kalsiyum değerlerinin normal olduğu bulundu.

Epilepsi, uzun süreli ilaç kullanımını gerektiren hastalıklardan olup kullanılan antikonvülzanların bazı istenmeyen etkileri olduğu bilinmektedir ⁵. Son yıllarda giderek artan sıklıkta kullanılan ilaçlardan KMZ yapılan çalışmalarda karaciğer mikrozomal enzim indüksiyonu yaparak kalsiyum metabolizmasını olumsuz etkilediği görülmüştür. Bu etkileri hipokalsemi, hipofosfotemi, ALP yüksekliği, D vitamini eksikliği; sonuçta kemik mineral dansitesinde azalma ve ostaeomalazi/osteoporoz ile sonuçlanmaktadır ⁶.

Boran ve ark ⁷ yaptıkları çalışmada en az altı ay süre ile KMZ kullanan vakaların %13’ünde hiperparatiroidi, %18’inde ALP yüksekliği saptamalarına rağmen vakaların hiçbirinde kemik yoğunluğunda değişiklik izlenmemişti. Aka ve ark ⁸ ise ortalama 1.94 yıl süre ile antikonvülzan kullanan çocuklarda yaptıkları çalışmada ise kalsiyum düzeyini normal bulmuşlardı. Bizim hastamızın ise iv kalsiyum tedavisine iyi yanıt vermeyen şiddetli hipokalsemisi vardı; bundan dolayı Status Epileptikus kliniği ile başvurmuştu. Hipkalsemisi, ancak intravenöz kalsiyum yanında aktif D vitaminine yanıt verdi. Bu durum literatürle belirtilen KMZ-indüklenmiş hipokalsemilerden ağırdı. Ayrıca hastamız son bir yıldan beri KMZ kullansa da, daha önce hipokalsemik etkisi bilinen diğer ilaçları (valproik asit, fenobarbital) uzun süre kullanmış; bu arada diyeti kalsiyum yönünden desteklense de herhangi bir vitamin önerilmemişti. Antikonvülzan ilaç kullanan hastalarda hipokalseminin önlenmesi için D vitamini öneren çalışmalar bulunmaktadır ⁹.

Sonuç olarak; hipokalsemi oluşturma riski yüksek olan antikonvülzan ilaç kullanan hastaların kalsiyum metabolizması açısından düzenli izlenmesinin ve gerekirse D vitamini ve kalsiyum desteği yapılmasının uygun olacağı düşüncesindeyiz.