Nedeni tespit edilemeyen tüm ölümler adli ölüm olgusu olarak değerlendirilmelidir. Günümüzde çocuklar, ülkeden ülkeye ve hatta bölgeden bölgeye değişen oranlarda öngörülebilir ve önlenebilir nedenlerle ölmekte veya sakat kalmaktadır¹.

Ülkemizde ölen kişi sayısı ve ölüm nedenlerinin bilinmesi, toplumun sağlık durumunu yansıtan bir gösterge olup, gerek koruyucu gerekse tedavi edici hekimlik alanlarında çeşitli hizmetlerin ileriye dönük planlanmasında önemli bir yer tutmaktadır^2-4.

Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 1. maddesine göre “çocuklara uygulanan kanunlar çerçevesinde daha önce rüşt yaşına erişilmedikçe, on sekiz yaşını bitirmemiş kişiler” çocuk olarak tanımlanmaktadır⁵. Çocuk ihmali ve istismarı da dikkate alındığında çocuk yaş grubundaki adli ölümler ve yapılan otopsi işlemi daha fazla önem arz etmektedir. Bu çalışmada Elazığ ve çevresinde meydana gelen 0-18 yaş grubu çocukluk çağı adli ölüm olgularının özelliklerinin ve yaş gruplarına göre en sık ölüm nedenlerinin belirlenerek tartışılması amaçlandı.

Bu çalışmada, ilimizde adli otopsileri yapılan 0-18 yaş grubundaki olguların yaş, cinsiyet, ölüm nedeni, orijin ve yıllara göre değişkenlikleri açısından retrospektif olarak değerlendirildi ve diğer illerin verileri ile karşılaştırma yapıldı. İlimiz merkezi ile çevre il ve ilçelerden gönderilerek, 2001-2007 yılları arasında Adli Tıp Anabilim Dalı ve Adli Tıp Şube Müdürlüğü tarafından ölü muayenesi ve otopsileri yapılan 0-18 yaş grubundaki 178 olgu; yaş, cins, orijin ve ölüm nedenleri yönünden retrospektif olarak incelendi. Verilere bir istatistik paket programı uygulanarak, tablolar ve grafikler bu program aracılığıyla yapıldı. Olgular, çocukluk çağı psiko-sosyal gelişim evrelerine ve ülkemizdeki yasal prosedürlere göre 0-5, 6-9, 10-14 ve 15-18 olmak üzere dört ayrı yaş grubunda incelendi.

Çalışmamızda 2001-2007 yılları arasında Fırat Tıp Merkezi Adli Tıp Anabilim Dalı ve Adli Tıp Şube Müdürlüğü tarafından otopsisi yapılan toplam 925 olgudan 204 tanesi 0-18 yaş grubundaydı. 204 olgudan ölü muayenesi yapılan 19 olgu (%9,3) ve ölüm nedeni saptanamayan 7 olgu (%3,7) çalışma dışında bırakılarak otopsisi yapılan toplam 178 olgu değerlendirilmeye alındı. Bu olguların 95’i (%53,3) erkek, 83’ü (%46,6) kadın olup yaş ortalamaları 9,1±2,9 olarak tespit edildi. Yaş gruplarına göre cinsiyet dağılımları Şekil 1’de görüldüğü gibidir.

Şekil 1: Yaş gruplarına göre cinsiyet dağılımı.

Şekil 2’de görüldüğü gibi; ilk sırada kaza (%64.6), bunu sırasıyla intihar (%18,5), cinayet (%8,4) ve doğal nedenler (%7.8) sonucu ölüm izlemektedir. Olguların 164’ü (%92,1) doğal olmayan ve 14’ü (%7,8) doğal nedenlerden ölmüştür.

Şekil 2: Adli çocuk otopsilerinde ölüm orijini.

Doğal olmayan ölüm nedenlerinden ilk sırada 43 olgu (%24,1) ile trafik kazaları, ikinci sırada 34 olgu (%19,1) ile suda boğulma ve üçüncü sırada ise 24 olgu (%13,4) ile yüksekten düşme sonucu ölümler gelmektedir (Tablo 1).

Tablo 1: Ölüm nedenlerinin yaş gruplarına göre dağılımı

Doğal orijinli 14 ölüm olgusundan 13’ü (%92,8) 0-5 yaş grubunda, 1’i (%7,1) 10-14 yaş grubundaydı. İlk sırada 6 olgu (%42,8) ile solunum sistemi hastalıkları, ikinci sırada 4 olgu (%28,5) ile kardiyovasküler sistem hastalıkları ve üçüncü olarak da 3’er olgu (%14,2) ile prematürite ve septik şok gelmekteydi (Tablo 2).

Tablo 2: Olguların doğal ölüm nedenlerinin dağılımı.

Ölüm orijinlerinin yaş gruplarına göre dağılımı incelendiğinde; 0-5 yaş grubunda 17 olgu ile (%25) yüksekten düşme, 6-9 yaş grubunda 13 olgu ile (%54,1) trafik kazası, 10-14 yaş grubunda 9’ar olgu ile (%26,4) trafik kazası ve ası, 15-18 yaş grubunda ise 18 olgu ile (%34,6) ateşli silah yaralanmasına en sık rastlandı (Tablo 1).

Olguların yaş gruplarına göre dağılımı incelendiğinde; otopsisi yapılan çocukluk çağı ölümlerinin en fazla görüldüğü yaş grubunun 68 olgu (%38,2) ile 0-5 yaş grubu, ikinci sırada 52 olgu (%29,2) ile 15-18 yaş grubunun olduğu belirlendi. Cinsiyet olarak da erkeklerin 95 olgu (%53,3) ile daha sık izlendiği ve erkek/kadın oranının 1.14 olduğu tespit edildi (Tablo 3).

Tablo 3: Olguların yıllara, yaş gruplarına ve cinsiyete göre dağılımı

Yedi yıllık bir süre içinde (2001-2007) ilimizde yapılan adli otopsilerin %22’si 18 yaş ve altında bulunmuştur. Aynı yaş grubundaki otopsilerin incelendiği kaynaklarda bu oranı Salaçin ve arkadaşları² Adana’da %9,6, Aksoy ve arkadaşları⁶ İstanbul’da %12,5, Karagöz ve arkadaşları⁷ Antalya’da %18,3 olarak bildirmişlerdir. Bölgemizdeki çocuk otopsilerinin diğer çalışmalara göre oransal fazlalığı tespit edilmiştir. Bu sonucun, yukarıda çocuk ölüm oranları düşük olan illere göre ilimiz ve çevre illerin daha az gelişmiş olmasına bağlı olduğu kanaatine varıldı.

Ertürk ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada 0-10 yaş grubu adli otopsilerde ilk sırada doğal olmayan ölümler görülürken⁸, Karagöz ve arkadaşları aynı yaş grubundaki doğal olmayan ölümleri üçüncü sırada tespit etmişlerdir⁷. Bizim çalışmamızda ise 0-9 yaş grubunda %85.8 oranla doğal olmayan ölümler ilk sırayı almaktadır.

Demirel ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada çocukluk çağında en sık ölüme neden olan hastalığın bronkopnömoni olduğu bildirilmiştir⁹. Çalışmamızda da benzer şekilde doğal nedenlerle çocuk ölümlerinde ilk sırada solunum yolu hastalıkları (%42.85) yer almaktadır.

Çocukluk çağı ölümlerinde kazalar önemli bir yer tutmakta ve bu kazalardan da trafik kazası sonucu ölümler ilk sırada görülmektedir. Araç dışı trafik kazalarında 16 yaş altı çocuklarda mortalite oranının yüksek olduğu bildirilmiştir^10-12. Bu çalışmada doğal olmayan ölüm nedenlerinden ilk sırada 43 olgu (%24,1) ile trafik kazaları yer aldığı tespit edildi.

Ankara ve Aydın’da yapılan çalışmalarda adli otopsi sayılarında yıllara göre sayısal bir artış olduğu görülmektedir^14,15. Bizim çalışmamızda da 2001-2007 yılları arasında benzer şekilde her yıl için otopsilerde yıllara göre sayısal bir artış olduğu görüldü. Özellikle 2005 yılında çocuk otopsilerinde bariz bir artış olduğu tespit edildi. Bu artışta 2005 yılındaki Türk Ceza Kanunlarında olan değişikliğin ve özellikle son yıllarda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde açılan davalarda sistematik otopsi ve etkin soruşturma yapılmaması sonucu alınan cezaların etkisi olduğu kanaatine varıldı.

Bu çalışma çocukluk çağı ölümlerinde ilk sırada kazaların olduğunu göstermektedir. Orijin açısından bakıldığında önlenebilir veya azaltılabilir ölüm sebepleri arasındadır. Bu çalışmanın çocukluk çağı ölümlerinin önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınması konusunda yararlı olacağı kanaatindeyiz.

Sonuç olarak; ilimizde yapılan çocuk otopsisi olguları ile diğer illerde yapılan çalışmalar; yıllar içerisindeki sayısal artış, yaş, cinsiyet, orijin ve ölüm nedenleri açısından benzerlik göstermektedir. Doğal olmayan ölümlerde trafik kazalarının ön planda olduğu tespit edildi. Bu nedenle kaza sonucu çocuk ölümlerini azaltmak için; trafik kazalarını azaltmaya yönelik etkili çalışmaların arttırılmasının yanında, araç içi/dışı güvenlik önlemlerinin ve özellikle de okul çıkışlarında çocuklara yönelik koruyucu tedbirlerin alınması gerekmektedir. Sağlık hizmeti sunan birimlerde tanı ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılmasının ve özel eğitim almış personel çalıştırılmasının çocukluk çağı ölümlerini önemli oranda azaltacağı görüşündeyiz.