Sempatik deri yanıtı (SDY); derinin spontan ya da uyarılmış, elektrik aktivitesinin ölçümü, sudomotor işlevlerinin değerlendirilmesinde kolay uygulanabilir bir tanı yöntemidir. Sempatik deri yanıtı, avuç içi ve ayak tabanındaki derinin elektrik potansiyelinde internal ya da eksternal olarak verilen bir uyarana karşı uyandırılan anlık ve kalıcı olmayan değişikliktir. Bu uyarılar derin soluma, öksürme, irkilme, ağrılı uyaran verme gibi internal ya da periferik sinirlerden elektriksel uyaran gibi eksternal olabilir. Derinin elektriksel aktivitesi ter bezleri ile komşu epidermal ve dermal yapılardan kaynaklanır. Efferent yolları torakolomber başlangıçlıdır ve postganglionik myelinsiz sempatik liflerde sonlanır. Bu refleks merkezi sinir sistemi yolları ile çok sinapslıdır ve henüz iyi bilinmemektedir. Sempatik deri yanıtı kolay uygulanabilirliği ile değişik nöropatilerde erken otonom tutulumun taranmasında yararlı bir testtir ve disotonominin erken tanısında önemlidir².

Depresyon, normal üzüntü halinden, şiddetli psikotik belirtiler gösteren tablolara kadar geniş bir yelpazede ortaya çıkabilen bir semptom kümesidir. Her insanın yaşayabileceği bu üzüntü hali, şiddetli, yoğun ve uzun süreli olduğunda major depresyon tablosu ortaya çıkmaktadır. Major depresyon, normalde görülebilen çökkün duygudurumdan, bedensel işlevlerde belirgin bozulma, işlevsellikte azalma, intihar düşünceleri veya girişimlerinin görülmesi ve gerçeği değerlendirmede bozulma ile ayrılmaktadır. Uyku bozuklukları, iştah ve vücut ağırlığı değişiklikleri, cinsel ilgi ve istek azlığı, bedensel yakınmalar, halsizlik ve enerji azlığı gibi vejetatif semptomlar, çökkün duygudurum, ilgi azalması ve zevk alamama, düşünme hızında yavaşlama, dikkat ve konsantrasyon yetisinde azalma gibi bilişsel belirtiler, psikotik bir düzeye erişebilen suçluluk ve değersizlik düşünceleri, tekrarlayan ölüm ve intihar düşünceleri major depresyon için temel belirtilerdir^1,3.

Konvulziyon veya nöbet kortikal veya subkortikal nöronların anormal istemsiz boşalımları sonucu klinik olarak bilinç bozukluğu veya kaybı, anormal motor hareketler, davranış, emosyonel, duyusal bozukluklar veya otonomik fonksiyon bozukluğu ile kendini gösteren bir durumdur. Epilepsi ile nöbet terimleri aynı anlamda kullanılmazlar^4,5. Bu çalışmanın amacı, elektrokonvulsiv terapi (EKT) yapılması uygun görülen major depresif tanısı almış hastalarda, sempatik sistem işlev değişikliklerinin gözlenmesi amacıyla sempatik deri yanıtlarını değerlendirmektir.

Her hastada ayrıntılı öykü, fizik ve nörolojik muayene, rutin kan incelemeleri, elektroensefalografi, PA AC grafi, EKG ve sinir ileti incelemeleri yapıldı. Major depresif hastalarda hastalığı dışında diğer sistemlere ait bir hastalığı olanlar çalışmaya dahil edilmedi.

Hastaların sempatik deri yanıtlarını değerlendirmek amacıyla Dantec Keypoint modeli 2 kanallı bir elektronöromyografi cihazı ile incelemeler yapıldı. Hastalarda EKT uygulanmadan üç saat önce ve EKT uygulandıktan üç saat sonra SDY incelemeleri yapıldı. Hastalar deri ısısını stabilize etmek için 25 ºC oda ısısında 20 dakika bekletildikten sonra incelemeye alındı. Sempatik deri yanıtı kayıtlamasında Ag/AgCl disk elektrodları ile 2 kanalda aktif elektrod el ayasında olacak şekilde yapıldı. Filtreler 0,1-30 Hz, duyarlılık 1mV/div, süpürüm hızı 5 sn idi. Kayıtlama yapılan tarafın karşısındaki median sinire tek supramaksimal elektriksel uyaran verildi. Uyaranın tekrar tekrar uygulanmasında yanıtın alışma eğilimi göstermesi ve amplitüdde düşme olması nedeni ile iki uyaran arası aralık 20 saniyeden uzun tutuldu.

İstatistiksel yöntemler
Veriler ortalama±standart sapma olarak ifade edildi. Veriler normal dağılıma uyup uymadığı kontrol edildi. Önceki ve sonraki değerlerin karşılaştırılmasında bağımlı örneklemelerde t testi ve t testi yapmak için gerekli şartların sağlanamadığı durumlarda Wilcoxon Signed Ranks Test, kontrol grubu ile olan karşılaştırmalarda ise bağımsız örneklemlerde t testi kullanıldı.

Tablo 1: Sempatik deri yanıtı latans ölçüm sonuçları.

Elektrokonvulsiv terapi öncesi amplitüd değerleri (ort±ss; 1.95±0.22 μV), EKT sonrası amplitüd değerleri (ort±ss; 1.95±0.21 μV) ve kontrol grubunda elde edilen amplitüd değerleri (ort±ss; 2.03±0.18 μV) olarak elde edildi. Sempatik deri yanıtı amplitüd değerleri Tablo 2�de özet olarak sunuldu. Elektrokonvulsiv terapi öncesi ve EKT sonrası amplitüd değerleri karşılaştırıldığında anlamlı farklılık gözlenmedi (p >0.05). Hasta grubunda elde edilen EKT öncesi ve EKT sonrası amplitüd değerleri kontrol grubunda elde edilen amplitüd değerleri ile karşılaştırıldığında daha düşük olduğu gözlendi ancak istatistiksel olarak anlamlı ölçüde (p >0.05) değildi.

Tablo 2: Hastalarda EKT öncesi, EKT sonrası ve hastalarda sempatik deri yanıtı amplitüd değerleri.

Elektrokonvulsiv terapi hâlen major depresyonda bilinen en etkili tedavi yöntemidir. Bugün için EKT�nin antidepresan etkisinin hangi yollarla ortaya çıktığı tam olarak bilinmemektedir. Nöroaktif steroidlerin EKT�nin antidepresan etkisinde rol oynayan faktörlerden birisi olabileceği ileri sürülmektedir. Her ne kadar bazı çalışmalarda nöroaktif steroidlerin bir kısmının EKT ile değişmediği gösterilmişse de bir çalışmada psikotik depresyonu olan hastalarda dihidroepiandrosterone sulfate (DHEAS) düzeyinin EKT ile yükseldiği ve tedavi öncesindeki bazal DHEAS yüksekliğinin EKT�ye yanıtsızlıkla ilişkili olduğu bildirilmiştir^9,10. Merkezi sinir sisteminde özellikle kortikal alanların periferik otonomik yanıtlar üzerine etkilerinin mekanizması henüz tam bilinmemektedir. Epileptik nöbetler sırasında çeşitli otonomik değişikliklerin ortaya çıktığı ve bunun kortikal, limbik ve hipotalamik sistemle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Kalp hızı ve kan basıncı iktal boşalımlarla birlikte ya da öncesinde sıklıkla artar, nadiren azalır^4,5. EKT; elektriksel stimülasyonla parasempatik sistemi aktive etmekte, konvulziyona yol açarak da sempatik sistemi aktive etmektedir^11,12.

Elektrokonvulsiv terapi sonrası elde edilen SDY latans değerlerinin EKT öncesi SDY latans değerlerinden istatistiksel olarak anlamlı ölçüde düşük elde edilmesi EKT nin konvulziyon yolu ile sempatik sinir sitemini aktive edebileceği görüşleri ile uyumludur. Ancak sempatik sinir sisteminin aktivasyonu ve/veya parasempatik sinir sistemini ile arasındaki denge ilişkisi üzerine etkisinin, EKT nin major depresyonda tedavi yöntemleri arasında en etkili yöntemlerden biri olmasının tek açıklaması olamayacağını düşünüyoruz, çünkü elde ettiğimiz değişiklikler belirgin farklılıklar içermemektedir. Antidepresan tedavilerin etkisi sadece adrenerjik transmisyondaki değişikliklerle sınırlı değildir ve EKT nin ayrıca serotonerjik ve histaminerjik sistem üzerine de etkisi belirgindir. Klasik ve atipik antidepresan ilaçlarla ve EKT ile kronik antidepresan tedavi santral adrenerjik sistemde bir takım değişikliklere neden olmaktadır, bunlar alfa2 ve beta adrenoreseptörlerin downregülasyonu, alfa1 adrenoreseptörlerin upregülasyonunu içermektedir. Bu değişiklikler, duygu-durum ve emosyon kontrolünde rol alan alfa1 adrenoreseptörleri içeren yapılarda özel bir nörotransmisyon uyarımına yol açabilir^6,8,13,14.

Çalışmanın kısıtlılıklarından biri denek sayısının az olmasıdır. Ancak sadece EKT yapılan hastaların çalışmaya alınması ve ek psikiyatrik hastalığı olanların dışlanması daha fazla sayıda hastayı dahil etmeyi zorlaştırmıştır Bir diğer kısıtlılığı ise; hiç ilaç tedavisi almamış hastaların ve EKT için ilaç tedavisi kesilmemiş hastaların alınmamış olmasıydı. Bu halde ilaç tedavisi gibi farklı tedavi yöntemlerinin etkileri de araştırılabilir ve EKT�nin etkileriyle karşılaştırılabilirdi. Nöroaktif steroid ve/veya serotonin düzeyi değişikliklerinin depresyonun patofizyolojisi ile ilişkisinin EKT�nin tedavi edici etkisinde rolü bulunup bulunmadığı ve SDY üzerine etkisi detaylı incelenebilir. Bu gözlemleri doğrulayabilmek ve bu etkileşimlerin mekanizmalarını anlayabilmek için daha geniş örneklemli ve özellikle karşılaştırmalı yapılacak çalışmalara ihtiyaç vardır.