Fasioliazis insanda fasiola türlerinin, özellikle Fasciola hepaticanın, neden olduğu zoonotik bir hastalıktır. Fasioliazis koyun, sığır gibi ot yiyen hayvanlarda tüm dünyada görülen bir hastalıktır. İnsan, Fasciola hepatica için sadece tesatüfi bir konakçıdır. İnfestasyon iyi yıkanmamış ve pişirilmemiş sebzelerin yenilmesiyle bulaşır. Oral olarak alındıktan sonra larva kistten çıkar ve barsak duvarından geçerek peritona ulaşır. Larvalar buradan karaciğer ve safra duktuslarına ulaşarak adult forma dönüşürler. Fasciola hepatica genellikle safra duktuslarında yerleşir, çok nadiren de kronik kolesistite neden olur. Tanı ve tedavide kolanjiopankreatografi kullanılır^1,2.

Kronik kolesistit öntanısı ile opere edilerek safra kesesinden çıkarılan ve Anabilim Dalı'mızda ilk kez tanısı konan bir Fasciola hepatica olgusu rapor edilmiştir.

27 yaşında bayan hasta, Diyarbakır ili Lice ilçesinde ikamet etmektedir. Yaklaşık beş aydır sağ üst abdominal ağrı şikayeti mevcut, buna ilave olarak son on gündür bulantı, kusma şikayetleri ortaya çıkış, bu nedenle genel cerrahi kliniğine başvurmuş. Ultrasonografi bulguları kronik kolesistiti düşündürmekteydi. Safra yolları ve diğer organlar normal görünümdeydi. Rutin laboratuvar sonuçları hafif eozinofil artış dışında normal sınırlardaydı. Hastanın şikayetleri yoğunlaşması üzerine hasta kısa bir hazırlık dönemi sonrası açık kolesistektomi yapılmak üzere ameliyat alındı. Operasyonda safra yolları normal görülerek sadece safra kesesi çıkarıldı. Çıkarılan safra kesesi makroskopik olarak 8x4 cm boyutlarında serozası düzgün olağan görünümdeydi. Kesit yapıldığında kese içinden yaklaşık 2.1x1.2 cm uzunluğunda dört adet parazit izlendi. Kese duvarı yer yer 0.5 cm kalınlıkdaydı.

Mikroskopik olarak ise mukoza yer yer dökülmüş, tüm mukoza ve duvarda belirgin eozinofil artışı ile beraber yoğun kronik yangı hücre infiltrasyonu izlendi (Resim 1). Parazitolojik incelemede ise izlenen parazitlerin Fasciola hepatica olduğu tespit edildi.

Resim 1: a. Safra kesesi mukozasında eozinofil ağırlıklı kronik yangı infiltrasyonu (H&E, 200X). b. Parazitin kimi organellerini gösteren mikroskopik görünüm (H&E, 100X).

Fasioliazis tüm Dünya'da yaygın olarak görülen bir hastalıktır. Yaklaşık 2.5 milyon insan enfekte olup, 61 ülkede 180 milyon insan bu infestasyon için risk altındadır. Sadece gelişmekte olan ülkelerde değil, aynı zamanda gelişmiş ülkelerde de görülmektedir. Ancak hastalık nadir görülen ülkelerde sıklıkla atlanmaktadır². Mevcut kayıtlara göre Türkiye'de 1932 ile 2004 yılları arasında toplam 238 fasioliazis olgusu bildirilmiştir³. Hastalar genellikle safra duktus obstruksiyonu ile seyreden ikter ve abdominal sağ üst kadranda ağrısı şikayetleriyle hastaneye müracaat etmişler².

Fasioliazis çoğunlukla asemptomatik olup, Türkiye'de bölgelere göre dağılımı oldukça farklılık göstermektedir. Elaziğ ilinde Kaplan ve ark. serolojik (Belirli bir mikroorganizmaya karşı üretilmiş antikorların varlığını saptayan bir tıbbi kan testi) olarak pozitif onbeş yeni olgu bildirmelerine karşın sadece bir semptomatik olgu rapor etmişlerdir⁴. Kaplan ve ark. Elazığ'da serolojik olarak teyit edilerek yaptıkları bir başka çalışmada ise insan fasiolozisi %2.77 oranında bildirdiler⁵. Serolojik olarak hastalığın prevalansı Antalya ilinde %3.01, Isparta ilinde ise %0.9 ile %6.1 arasında değişmektedir⁶. Olgumuz kronik kolesistit olduğu düşünüldüğünden serolojik test yapılmadan operasyona alındı.

Türkiye'de daha önce rapor edilen olgularda parazitler genellikle koledok yerleşimlidir, ancak olgumuz nadir görülen safra kesesi yerleşimlidir. Şu andaki bilgilerimize göre Türkiye'de toplam 238 olgu rapor edilmiştir. Bunların 168'i 1999'dan sonra serolojik olarak rapor edilmiştir^5,7,8. Ülkemizde özellikle periferde birçok sağlık kuruluşunun yetersiz donanımda olması nedeniyle fasioliazis muhtemelen bildirilen rakamlardan daha fazladır⁹. 238 olgunun 17'si Van ilinde bulunmaktadır. Van ilinde bu hastalığın daha yüksek oranda görülmesinin nedeni özellikle kırsal kesimde çiğ yenen su teresi bitkisiyle ilişkili olduğu bildirilmektedir^2,9.

Yılmaz ve ark.³ Erciş'te yaptıkları bir çalışmada, gaitası incelenen 500 asemptomatik kişinin %1.8'de Fasciola hepatica yumurtası saptanmış. Suteresi otunun kadınlar tarafından daha fazla tüketilmesi nedeniyle de hastalığın özellikle kadınlarda erkeklerden daha sık görüldüğü bildirilmiştir. Fasioliazis, su teresi otu yanısıra iyi pişirilmeden yenenen infekte hayvan karaciğerleri, yeşil salata, ıspanak ve içme sularıyla da bulaşmaktadır². İnfekte gıdalar iyi temizlenmeden yada pişirilmeden yenirse, sadece kırsal kesimde değil aynı zamanda gelişmiş şehirlerde de bu hastaık görülebilir. Bu nedenle Fasciola hepatica sadece gelişmekte olan ülkelerde değil aynı zamanda gelişmiş ülkelerde de önemli bir sağlık sorunudur¹⁰.

Ülkemizde genellikle bu hastalar şikayetler ciddi düzeye ulaşmadan doktora müracaat etmemektedirler⁹. Kronik kolesistite sebep olan Fasciola hepatica sıklıkla obstrüktif sarılığa da neden olmaktadır. Parazitin uzaklaştırılmasıyla semptomlar ortadan kalkar. Olgumuzda sarılık öyküsü olmadığından taşlı kronik kolesistit ön tanısıyla ameliyat edildi. Ultrasonografi ve bilgisayarlı tomografi bilier duktusun dilatasyonunu gösterir ancak bu cıhazlar ayırıcı tanıda fasioliazisi ekarte ettirmezler. ERCP Fasiola hepatikanın safra duktusunda bulunduğunu gösterir². Gülşen ve ark.² obstrüktif sarılığa neden olan beş olguya ERCP ile tanı koyarak tadavi ettiğini bildirmiştir.

Sonuç olarak, fasioliazisin nadiren de olsa kronik kolesistite neden olabileceği unutulmaması gerekir.