Baş ve Boyun Tümörlerinde Positron Emisyon Tomografi/Bilgisayarlı Tomografi (PET/BT)
Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi, Nükleer Tıp Anabilim Dalı, Elazığ, Türkiye
Anahtar Kelimeler: Baş boyun tümörleri, PET/BT, Evreleme, Head and neck tumors, PET/CT, Staging
24.028 görüntülenme 4.773 indirme
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya baş ve boyun tümörü olan 19 hasta (11 E, 8 K; ortalama yaş;50.4±17) dahil edilmiştir. Hastalara yapılan PET/BT sonuçları altın standart takip sonucu veya histopatoloji alınarak değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen hastalardan 3 tanesi tiroid karsinomu, 3'ünde larenks karsinomu, 1'inde boyunda lenfadenopati etyolojisi, 3'ünde dil-damakta kitle, 3'ünde boyunda kitle karakterizasyonu, 2'sinde proksimal özefagus karsinomu, 3'ünde parotis tümörü ve 1 hastada yüzde malign melanom nedeniyle PET/BT yapılmıştır. PET/BT hastalardan 4 tanesinde rezidü/nüks ve 9'unda kitle lezyonu tanımlamış, 5'inde lenf nodu yayılımını ve bir hastada rezidü veya nüks olmadığını göstermiştir. Bütün hasta grubunda toplam 11 hastada lenf nodu invazyonu ve 6 hastada uzak metastazı göstermiştir. Patolojik lenfadenopati nedeniyle gönderilen bir hastada ise primeri belirleyememiştir.
Sonuç: PET/BT baş boyun tümörlerinin değerlendirilmesinde rahatlıkla kullanılabilecek bir yöntemdir. Yöntemin gerek bu bölgeye özgü gerekse genel sınırlılıkları göz önünde bulundurularak yüksek doğrulukla kitle tanımlama ve evreleme için kullanılabilir.
Materials and Methods: Nineteen patients with head and neck tumors (11 M, 8 F; mean: 50,4±17 years old) were included to the study. PET/CT results of patients were evaluated with follow-up results or histophology as the gold standard.
Results: The patients were presented as thyroid carcinoma 3, laryngeal carcinoma 3, etiology of lymphadenopathy 1, lip or palatal tumor 3, mass characterization 3, proximal esophagus carcinoma 2, parotis tumor 3 and facial malign melanoma 1 patient. PET/CT identified residual or recurrent tumor in 4 patients, mass in 9, lymph node invasion in 5 and in one patient no residual disease. In whole group total 11 lymph node invasion and 6 distant metastasis were identified. Primary site of patient who had lymph node metastasis weren't found with PET/CT.
Conclusion: Because of the capability of whole body definition and accurate lymph node staging of PET/CT and remarkable FDG affinity of head and neck tumors, PET/CT is a preferable imaging method. Considering general limitations and limitations which are specific to head and neck region of PET/CT; PET/CT can be used for staging and identification of head and neck tumors with high accuracy.
Giriş
Materyal ve Metot
Tablo 1: Hastaların primer patolojilerinin dağılımı.
Hastalar rutin fizik muayene ve kulak burun boğaz hastalıkları yönünden ayrıntılı muayene sonrası morfolojik görüntüleme yöntemleri ile değerlendirilmiştir [ultrasonografi (USG), gerekirse BT ve/veya manyetik rezonans görüntüleme(MR)]. Hastaların hepsi KBB konseyinde tartışılan hastalardır.
PET/BT çalışması için bütün hastalar önceki geceden aç olarak gelmiştir ve tekik öncesi kan glukoz seviyeleri normal sınırlar içindedir. PET/BT çekimi ‘Siemens Biograph 6' görüntüleme sisteminde gerçekleştirilmiştir. BT kesitleri ve PET emisyon görüntüleri kafa tabanından uyluk ortasına kadar alınmıştır. Çekim 370-550 MBq (10-15 mCi) F-18 FDG enjeksiyonundan 60 dakika sonra gerçekleştirilmiştir. Oral kontrast FDG enjeksiyonu ile eş zamanlı olarak verilmiştir. BT, PET ve füzyon görüntüleri tranaksiyal, koronal ve sagittal planda MIP görüntüleri ile birlikte deneyimli bir nükleer tıp uzmanı tarafından değerlendirilmiştir.
Hastalara yapılan PET/BT sonuçları altın standart takip sonucu veya histopatoloji alınarak değerlendirilmiştir.
Bulgular
Hastaların primer patolojileri, PET/BT sonuçları ve patolojik tanıları aşağıdaki tabloda verilmiştir (Tablo 2).
Tablo 2: Hastaların primer sorunları, PET/BT sonuçları ve patoloji sonuçları
Tartışma
Şekil 1a: Koronal, sagital ve transaksiyal planda PET/BT görütülerinde sol supraklaviküler bölgede, mediastende ve abdominal bölgede multiple hipermetabolik lenf nodları
Şekil 1b: Transaksiyal planda PET/BT görüntülerinde sol supraklaviküler lenfadenopati
Şekil 1c: Tc-99m MDP tüm vücut kemik sintigrafisi görüntülerinde multiple kemik metastazı.
Bunun yanında PET/BT bir hastanın tüm vücudunda tek bir lenf nodundaki metastazı çok rahatlıkla göstermiş ve operasyon sonucuyla bu bulgu doğrulanmıştır (Şekil 2). Bu hasta bir malign melanom hastasıdır ve PET/BT'nin malign melanomu ve metastazlarını göstermedeki başarısı da yüksektir 4. Şekil 2: Koronal, sagittal ve transaksiyel planda PET/BT görüntüleri ve MIP görüntülerinde boyunda solda mandibula ramusu lateralinde hipermetabolik lenf nodu.
Baş boyun tümörlerinin evrelendirilmesinde PET/BT'nin klasik yöntemlere (BT, MR, USG) üstünlüğü yapılan çalışmalarla gösterilmiştir 5. Yapılan karşılaştırmalı bir çalışmada PET ve BT karşılaştırıldığında PET'in sensitivitesi ve spesifitesi (%92, %100) BT'ye göre (%69, %80) yüksek bulunmuştur 6.
Okkült metastazlar baş boyun tümörlerinin evrelendirilmesinde çok önemli bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Basu ve ark. 7 yaptıkları çalışmada okkült metastazları göstermede rutin olarak PET/BT'nin kullanılması gerektiğini göstermiştir. Literatürde PET/BT'nin baş boyun tümörlerinde evreleme ve yeniden evrelemede tedavi seçimini değiştirdiğini gösteren birçok çalışma vardır 8-10.
Yapılan yakın tarihli bir retrospektif çalışmada gösterilmiştir ki tümörün FDG tutulumunu yansıtan bir parametre olan SUV değerlerinin özellikle lenf nodlarında baş ve boyun tümörü olan hastaların prognozunu göstermede yeri olabilir 11. PET/BT'nin önemli bir prognostik gösterge olduğunu belirten literatürde başka çalışmalar da olmakla birlikte bu çalışma özel olarak lenf nodu tutulumunun prognostik önemini ortaya koymuştur 12. PET/BT'nin hasta kliniğine ve prognoz belirlemeye olan etkisinin araştırıldığı bir çalışmada hastaların %34'ünde hastanın evrelemesini değiştirdiği gösterilmiştir 13. Bizim çalışmamızda da 6 (%32) hastada evreyi ve hasta tedavisini değiştirmiştir.
Özellikle yüksek riskli hastalarda uzak metastazların gösterilebilmesi baş boyun kanserlerinde de önemlidir. Özel olarak yüksek riskli hastalarda yapılan bir çalışmada baş ve boyun kanserli bir hasta grubunda ilk evreleme çalışması olarak F-18 FDG PET/BT seçilmiş ve hastaların senkron ve metakron uzak metastazları değerlendirilmiş; sonuçta uzak metastaz araştırmasında sensitivite ve spesifisite sırasıyla %96.8 ve %95.4 bulunmuştur 14. Aynı çalışmada uzak metastazın olmasının hasta için bağımsız bir olumsuz prognostik gösterge olduğu ortaya konulmuştur. Uzak metastazlarla ilgili yapılan diğer bir meta analiz çalışmasında yine PET/BT'nin tanısal performansının iyi olduğu vurgulanmıştır 15. PET/BT tüm vücudu tarama olanağı sağlaması bakımından hastalarda beklenmedik uzak metastazların gösterilmesini de sağlamaktadır. Bizim çalışmamızda da 6 hastada uzak metastazı göstermiştir.
Nazofarenks kanseri olan hasta grubunda yapılan bir başka çalışmada ise PET/BT hem okkült metastatik hastalığın tanımlanması hem de nodal hastalık yaygınlığının tespitinde değerli bir evreleme yöntemi olarak tanımlanmıştır 16. Boyun metastazının gösterilmesinde konvansiyonel yöntemlerle (BT/MR) PET/BT'nin karşılaştırıldığı bir başka çalışmada PET/ BT hem ipsilateral hem kontrlateral lenf nodu metastazının gösterilmesinde konvansiyonel yöntemlere üstün bulunmuştur 17.
Bu tekniğin en önemli sınırlamalarından birisi özellikle baş boyun bölgesine özgü sınırlılıkları olan inflamatuar lenf nodlarında yanlış pozitiflik gösterebilmesidir 18. PET/BT yorumlanırken tetkikin baş boyun bölgesine özgü sınırlılıkları akılda bulundurulmalıdır. PET/BT baş boyun tümörlerinde evrelemede ve kitle karakterizasyonunda rahatlıkla kullanılabilir. Hasta yönetimini değiştirebilmektedir. Tüm vücudu tarama olanağı ile hastalarda beklenmedik uzak yayılımları gösterebilmektedir.
Kaynaklar
1)Schwartz DL, Rajendran J, Yueh B, et al. Staging of head and
2)neck squamous cell cancer with extended-field FDGPET.
3)Arch Otolaryngol Head Neck Surg 2003; 129: 1173-
4)1178.
5)Dennington ML, Carter DR, Meyers AD. Distant metastases in
6)head and neck epidermoid carcinoma. Laryngoscope 1980; 90:
7)196-201.
8)Black RJ, Gluckman JL, Shumrick DA. Screening for distant
9)metastases in head and neck cancer patients. Aust N Z J Surg
10)1984; 54: 527-530.
11)Kumar R, Mavi A, Bural G, Alavi A. Fluorodeoxyglucose-
12)PET in the management of malignant melanoma. Radiol Clin
13)North Am 2005; 43: 23-33.
14)Kitagawa Y, Nishizawa S, Sano K, et al. Prospective
15)comparison of 18F-FDG PET with conventional imaging
16)modalities (MRI, CT, and 67Ga scintigraphy) in assessment of
17)combined intraarterial chemotherapy and radiotherapy for
18)head and neck carcinoma. J Nucl Med 2003; 44: 198–206.
19)Di Martino E, Nowak B, Hassan HA, et al. Diagnosis and
20)staging of head and neck cancer: a comparison of modern
21)imaging modalities (positron emission tomography, computed
22)tomography, color-coded duplex sonography) with
23)panendoscopic and histopathologic findings. Arch Otolaryngol
24)Head Neck Surg 2000; 126: 1457-1461.
25)Basu D, Siegel BA, McDonald DJ, Nussenbaum B. Detection
26)of occult bone metastases from head and neck squamous cell
27)carcinoma: impact of positron emission tomography computed
28)tomography with fluorodeoxyglucose F 18. Arch Otolaryngol
29)Head Neck Surg 2007; 133: 801-805.
30)Gordin A, Daitzchman M, Doweck I, et al. Fluorodeoxyglucose-
31)positron emission tomography /computed
32)tomography imaging in patients with carcinoma of the larynx:
33)diagnostic accuracy and impact on clinical management.
34)Laryngoscope 2006; 116: 273-278.
35)Ha PK, Hdeib A, Goldenberg D, et al. The role of positron
36)emission tomography and computed tomography fusion in the
37)management of early-stage and advanced-stage primary head
38)and neck squamous cell carcinoma. Arch Otolaryngol Head
39)Neck Surg 2006; 132: 12-16.
40)Schoder H, Yeung HW, Gonen M, et al. Head and neck
41)cancer: clinical usefulness and accuracy of PET/CT image
42)fusion. Radiology 2004; 231: 65–72.
43)Demirci U, Coskun U, Akdemir UO, et al. The Nodal
44)Standard Uptake Value (SUV) as a Prognostic Factor in Head
45)and Neck Squamous Cell Cancer. Asian Pac J Cancer Prev
46)2011; 12: 1817-1820.
47)Liao CT, Wang HM, Huang SF, et al. PET and PET/CT of the
48)neck lymph nodes improves risk prediction in patients with
49)squamous cell carcinoma of the oral cavity. J Nucl Med 2011;
50)52: 180-187.
51)Connell CA, Corry J, Milner AD, et al. Head Neck. Clinical
52)impact of, and prognostic stratification by, F-18 FDG PET/CT
53)in head and neck mucosal squamous cell carcinoma. Head
54)Neck 2007; 29: 986-995.
55)Haerle SK, Schmid DT, Ahmad N, Hany TF, Stoeckli SJ. The
56)value of (18) F-FDG PET/CT for the detection of distant
57)metastases in high-risk patients with head and neck squamous
58)cell carcinoma. Oral Oncol 2011; 47: 653-659.
59)Xu GZ, Guan DJ, He ZY. (18) FDG-PET/CT for detecting
60)distant metastases and second primary cancers in patients with
61)head and neck cancer. A meta-analysis. Oral Oncol 2011; 47:
62)560-565.
63)Law A, Peters LJ, Dutu G, Rischin D, Lau E, Drummond E
64)Corry J. The utility of PET/CT in staging and assessment of
65)treatment response of nasopharyngeal cancer. J Med Imaging
66)Radiat Oncol 2011; 55: 199-205.
67)Kim SY, Kim JS, Doo H, et al. Combined [18F]
68)fluorodeoxyglucose positron emission tomography and
69)computed tomography for detecting contralateral neck
70)metastases in patients with head and neck squamous cell
71)carcinoma. Oral Oncol 2011; 47: 376-380.
72)Maldonado A, González-Alenda FJ, Alonso M, Sierra JM.
73)PET/CT in clinical oncology. Clin Transl Oncol 2007; 9: 494-
74)505.
© 2011 Fırat Tıp Dergisi. Tüm hakları saklıdır.