Oküler nabız genliği(ONG), koroidal perfüzyonun dolaylı bir göstergesidir. Kalbin sistolü ve diyastolü sırasında ölçülen göz içi basıncı(GİB) değerleri arasındaki fark olarak kabul edilir¹. Dinamik kontür tonometre, santral kornea kalınlığı ve korneanın eğriliğinden bağımsız GİB'nı ölçen bir kontakt tonometredir ve ONG ölçümünü sağlar². Dinamik kontür tonometrenin bir ölçümü yaklaşık 5-8 saniye sürer ve saniyede 100 GİB ölçümü yapılır. Bu ardışık ölçümler sayesinde kalbin sistolü ve diastolü sırasında değişen GİB'ları ölçülür. Böylece dinamik bir GİB ölçümü sağlanır. Bu sistolik ve diyastolik GİB değerleri arasındaki fark ise ONG olarak cihaz ekranından okunur³. ONG değeri, sağlıklı gözlerde 1.5-3 mmHg arasındadır. Daha elastik kornealarda, yüksek oküler perfüzyonu olanlarda daha yüksek olabilir. Daha sıkı kornealar ve azalmış perfüzyonda ONG 1.5 mmHg'nın altına inebilmektedir³.

Azalmış ONG, artan glokomatöz fonksiyonel ve yapısal hasar ile ilişkilidir. Glokom hastalarının değerlendirilmesinde önemli bir parametredir^4,5. Retinitis pigmentosa ve oftalmik Graves' gibi değişik hastalıklarda da önemli olduğu gösterilmiştir^6,7.

Bu çalışmanın amacı; primer açık açılı glokomlu hastalarda oküler ve sistemik faktörlerin ONG üzerine olan etkisini araştırmaktır.

Göz polikliniğine başvuran ve primer açık açılı glokomu olan hastalardan, dorzolamid-timolol maleat kullanan 25 hasta ve latanoprost-timolol maleat kullanan 25 hasta rastgele olarak seçildi. Standardizasyonun sağlanması için sadece sağ göz ölçüm değerleri dikkate alındı. Böylece toplam 50 hastanın 50 gözü çalışmaya alındı. Yaş, cinsiyet, GİB, görme keskinliği, glokumun süresi, glokom ilaçları, MD ve sLV değerleri ile sistemik hastalıkların ONG'ni etkileyip etkilemediği araştırıldı.

Hastaların muayenesinde ayrıntılı bir öykü alındıktan sonra Snellen eşeli ile tashihli görme keskinliği, Goldmann üç aynalı kontakt lensi(Volk, ABD) ile iridokorneal açı ve fundus muayenesi, Pascal tonometresi(SMT Swiss Microtechnology, İsviçre) ile GİB ve ONG ölçümü, Octopus otomatik perimetresi(Haag-Streit Octopus 900, İsviçre) ile görme alanı ölçümü yapıldı. Tüm oftalmolojik muayeneler aynı hekim tarafından yapıldı.

Pascal dinamik kontür tonometresi ile hastaların GİB ve ONG ölçümleri yapıldı. Tonometre biyomikroskobun optik aksına yerleştirildi. Ölçüm yapılırken uygun korneal temasın sağlandığını gösteren bir ses duyuldu. Sesin yaklaşık 5 saniye süresince duyulması sağlandı. Daha sonra tonometre geri çekildi ve ölçüm dijital ekrandan okundu. Ekranda GİB, ONG ve ölçümün güvenilirliğini gösteren kalite değeri nümerik olarak görüldü. Kalite değeri 1 ve 3 arasında olacak şekilde üç ardışık ölçüm yapılarak ve bu ölçümlerin ortalaması alınmak suretiyle kaydedildi.

Görme alanı değerlendirilmesinde Octopus G top programı seçildi. Değerlendirmede MD (mean deviasyon) ve sLV (loss variance) değerleri kullanıldı.

Sistemik hastalıklar öyküde sorgulanarak; hastalık yok, diabet, hipertansiyon, kalp hastalığı ve diğerleri olarak gruplandırıldı.

Çalışma Helsinki Deklarasyonu 2008 ilkeleri göz önünde bulundurularak Hasta Hakları Yönetmeliği'ne ve etik kurallara uygun olarak hazırlanmıştır. Kesitsel gözlemsel bir çalışmadır. Çalışmaya alınan her hastadan gönüllü olarak katıldıklarına dair yazılı onay alınmıştır.

İstatistiksel İncelemeler
Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilirken, istatistiksel analizler için SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 13,0 programı kullanıldı. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metodlar (Ortalama, Standart sapma) ve niteliksel verilerin karşılaştırılmasında Ki-Kare testi kullanıldı. Parametreler arasındaki ilişkiyi bulmak için Pearson korelasyon analizi kullanıldı. Sonuçlar % 95'lik güven aralığında, anlamlılık p<0,05 düzeyinde değerlendirildi.

Hastaların yaş ortalaması 63±9,76 yıl idi. Hastaların 29'u (%58) kadın, 21'i (%42) erkek olup cinsiyet dağılımı açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı (p=0,258). Sistemik hastalığı olmayan 11 hasta vardı. Sadece tek tip sistemik hastalığı olan 25 hasta vardı. Bunlar 4 diabet, 13 hipertansiyon, 2 kalp hastalığı ve 6 diğerleri olarak gruplandırıldı. Birden fazla sistemik hastalığı olan 14 hasta vardı. Bunlar 4 diabet ve hipertansiyon, 4 diabet ve kalp hastalığı, 2 diabet ve diğerleri, 2 hipertansiyon ve kalp hastalığı, 2 hipertansiyon ve diğerleri olarak gruplandırıldı. Hastaların görme keskinliği 0,8 ile 1 arasındaydı. Ortalama ONG 2,87±0,86 idi. Hastaların ONG, GİB, yaş, glokumun süresi ve MD ve sLV ortalama değerlerini içeren tanımlayıcı veriler Tablo 1'de verilmiştir.

Tablo 1: Tanımlayıcı veriler

Pearson korelasyon analizi sonucunda yaş, cinsiyet, sistemik hastalıklar, görme keskinliği, glokomun süresi, glokom ilaçları, MD ve sLV değerlerinin ONG'ni etkilemedikleri bulundu (p>0.05). GİB'nın ise istatistiksel olarak anlamlı derecede ONG'ni etkilediği bulundu (p=0,003) (Tablo 2).

Tablo 2: Oküler nabız genliği ile oküler ve sistemik faktörler arasındaki ilişki (Pearson korelasyon analizi)

Dinamik kontür tonometre ile yapılan GİB ve ONG ölçümlerinin korneanın biyomekanik parametrelerinden etkilenmediği yapılan pek çok çalışmada gösterilmiştir^2,8-11. Gözün aksiyel uzunluğundaki artışın ise ONG'ni azalttığını gösteren yayınlar vardır^8,12.

ONG glokom hastalarının değerlendirilmesinde önemli bir parametredir^4,5,13. Açık açılı glokomda azalmış ONG, artan glokomatöz fonksiyonel ve yapısal hasar ile ilişkilidir⁴. Küçük ONG'nin orta ve ciddi görme alanı kaybı ile ilişkili olduğu ve görme alanı defektlerinin gelişimi için bir risk faktörü olabileceği gösterilmiştir⁵. Bir çalışmada trabekülektomi ameliyatı öncesi ölçülen ONG değerinin 2 mmHg üzerinde olmasının uzun vadede başarılı GİB kontrolü için iyi bir prognostik parametre olabileceği gösterilmiştir¹³.

ONG değeri primer açık açılı glokomda azalırken, oküler hipertansiyonda artmaktadır. Ocakoğlu ve ark. oküler hipertansiyonlu hastalarda ONG değerlerini primer açık açılı glokomlu hastalardan ve sağlıklı kontrollerden daha yüksek bulmuşlardır. Oküler hipertansiyonlu hastalarda ONG'nin yüksek olmasının, retina ganglion hücrelerinin baskıya bağlı iskemiden korunmasını amaçlayan bir savunma mekanizması sonucu koroidin kan akımı artışına bağlı olabileceğini öne sürmüşlerdir¹⁴.

Bu çalışmada ONG ile GİB arasında anlamlı bir ilişki olduğu ve GİB artışının ONG'nide artırdığı görülmüştür. Literatürde bunu destekleyen çalışmalar vardır^8,14-19. ONG ile GİB arasındaki bu ilişki göz duvarının elastik özellikleri ile açıklanabilir. Yüksek GİB düzeyleri gözlerde skleral duvar gerilimini artırır, daha fazla elastik genişlemeye neden olur ve kalbin sistolü sırasındaki oküler volümde artışa yol açar^8,16. Çalışmalarda her 1 mmHg GİB değişimi için 0.12-0.21 mmHg ONG artışı görülmüştür^2,8. Trabekülektomi ameliyatı öncesi ve sonrası GİB'nın ölçüldüğü bir çalışmada; ONG değişikliklerinin GİB değişimleri ile ilişkili olduğu ve filtrasyon cerrahisinin ONG üzerinde hiçbir etkisinin olmadığı gösterilmiştir¹⁷. Diğer bir çalışmada eksüdatif yaşa bağlı makula dejenerasyonu olan hastalarda intravitreal enjeksiyondan sonra ölçülen ONG ve GİB düzeyleri arasında açık bir pozitif ilişki saptanmıştır¹⁹.

Bu çalışmada yaş, cinsiyet, sistemik hastalıklar, görme keskinliği, glokomun süresi, glokom ilaçları, MD ve sLV değerlerinin ONG'ni etkilemedikleri görülmüştür.

Yaş artışı ile ONG'nin arttığını gösteren çalışmalar olduğu gibi, etkilenmediğini gösteren çalışmalar da vardır^9,14,20-22. Kotecha ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada, artan yaşın Goldman aplanasyon tonometri yöntemini dinamik kontür tonometreye göre daha fazla etkilediği ve bu etkinin yaşla beraber artan kornea gerginliğine bağlı olduğu belirtilmiştir²². Bu çalışmada ise yaşın ONG'ni etkilemediği görülmüştür.

Kan basıncı ile ONG'nin arttığını gösteren çalışmalar olduğu gibi, etkilenmediğini gösteren çalışmalar da vardır^1,9,21,23. Karadağ ve ark.²³ çalışmalarında sistemik hipertansiyona sahip kişilerin kan basınçları tedavi ile düşürülse dahi ONG değerlerinin normal bireylerden daha yüksek olduğunu tespit etmişlerdir. Bu hastalarda ONG yüksekliğinin glokomatöz hasar için koruyucu olacağı fikrini öne sürmüşlerdir. Bu çalışmada eş zamanlı kan basıncı ölçülmemiş, sadece sistemik hastalıklar sorgulanmış ve hipertansiyon varlığı dikkate alınmıştır. Bu çalışmada sistemik hastalıkların ONG'ni etkilemedikleri görülmüştür.

ONG'nin topikal karbonik anhidraz inhibitörleri, nifedipine ve bevacizumab gibi ilaçlardan etkilendiği gösterilmiştir^24-26. Schmidt ve ark.²⁴ topikal dorzolamidin oküler hipertansiyon ve glokomsuz kontrol grubunda ONG'ni artırdığını bulmuşlardır. Yorgun ve ark.²⁶ ise çalışmalarında, intravitreal bevacizumab enjeksiyonundan 30 dk sonra yaptıkları ölçümlerde GİB'nda anlamlı bir değişiklik görmezken ONG değerini anlamlı olarak yüksek bulmuşlardır. Bu artışın bevacizumabın erken dönemde koroidal kan akımına etkilerinden kaynaklanabileceğini öne sürmüşlerdir. Bu çalışmada glokom tedavisi için kullanılan ilaçların ONG'ni etkilemedikleri görülmüştür.

Çalışmanın zayıf yönlerinden biri olgu sayısının az olmasıdır. Diğer zayıf yön ise sistemik hastalıklar sadece öyküde sorgulanmış, bunların(diabet, hipertansiyon, kalp hastalığı) varlığı veya yokluğu olarak değerlendirilmiş, ONG ölçümleriyle eş zamanlı olarak kan basıncı ve kan glukoz seviyeleri ölçülmemiş olmasıdır.

Sonuç olarak ONG ile GİB arasında anlamlı bir ilişki olduğu gösterilmiştir. Diğer oküler ve sistemik faktörlerin ONG'ne olan etkilerini değerlendirmek için daha geniş serilerde ve uzun izlem sürelerindeki prospektif çalışmalara gereksinim vardır.